Στη συνεδρίαση του ΔΣ του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών παρέστη ο Πρόεδρος της ΕΛ.Α.Σ, Αλέξης Τσίπρας όπου και παρουσίασε τις προτάσεις της Συμπαράταξης για τη μικρή και μεσαία επιχειρηματικότητα, καθώς και βασικούς άξονες του Εθνικού Σχεδίου Ανασυγκρότησης.
Ακολουθεί ολόκληρη η ομιλία του Αλέξη Τσίπρα
Καλησπέρα σε όλους και σε όλες. Είναι χαρά μου να βρίσκομαι σήμερα εδώ ανάμεσά σας. Ιδιαίτερη χαρά και τιμή να βρίσκομαι ανάμεσα σε δύο προέδρους ειδικού βάρους. Και εννοώ ότι είναι οι πιο δραστήριοι πρόεδροι που ασχολούνται πραγματικά με τα μεγάλα θέματα της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας. Είναι χαρά και τιμή μου να βρίσκομαι όμως ανάμεσα στους αντιπροέδρους του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου της Αθήνας και η τιμή έχει να κάνει με την ευκαιρία που μου δίνεται να σας εξηγήσω τον ρόλο που θα κληθούν να παίξουν οι μεσαίες και μικρές επιχειρήσεις. Θα μου επιτρέψετε να πω τον όρο οι εταιρείες της πραγματικής οικονομίας, γιατί η μικρή και μεσαία επιχείρηση είναι η επιχείρηση της πραγματικής οικονομίας, σε αυτό που εμείς ονομάζουμε Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης και έχουμε εκπονήσει και παρουσιάσαμε και στην Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.
Ιδιαίτερα να ευχαριστήσω τον Πρόεδρο του Επιμελητηρίου, τον κύριο Χατζηθεοδοσίου, που συνόψισε δημιουργικά τα προβλήματα και τις προτάσεις της αγοράς για την επιβίωση και την ανάπτυξη των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων πολλών διαφορετικών κλάδων, με τρόπο που δείχνει ξεκάθαρα τις ανησυχίες και την αγωνία, θα έλεγα των επαγγελματιών και των επιχειρηματιών, αλλά και τη βούλησή τους να υπάρξει ένας ουσιαστικός διάλογος που θα οδηγήσει τα πράγματα πιο μπροστά και τη βούλησή τους και για τον εκσυγχρονισμό των δομών των ίδιων των επιχειρήσεων και την ανάπτυξη των ίδιων των εταιρειών τους. Θέλω εξ αρχής, αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι, να ξεκαθαρίσω ότι δεν ήρθα σήμερα εδώ για να κάνω αντιπολίτευση στην κυβέρνηση. Αυτό σε ό, τι αφορά τη μικρή και τη μεσαία επιχειρηματικότητα το έχει αναλάβει και το κάνει καλά από μόνη της η ίδια η κυβέρνηση.
Γιατί όχι μόνο γύρισε την πλάτη στη μικρή και μεσαία επιχείρηση, αλλά ουσιαστικά την απέκλεισε από τον τραπεζικό δανεισμό αλλά και από τους ευρωπαϊκούς αναπτυξιακούς πόρους που την 7ετία που διανύουμε δεν ήταν και λίγοι. Ήταν ίσως οι περισσότεροι από ποτέ άλλοτε από την ένταξή μας τουλάχιστον στην ΟΝΕ. Και κυρίως την απέκλεισε από το μεγάλο εργαλείο μετά την πανδημία που ήταν το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, όπου η συντριπτική πλειοψηφία των κεφαλαίων και των χαμηλότοκων δανείων κατευθύνθηκε αποκλειστικά ή σχεδόν αποκλειστικά, για να είμαι ακριβής, σε μεγάλους ομίλους και επιχειρήσεις, όχι στη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα. Στο δανειακό σκέλος του ταμείου ανάκαμψης μόλις το 6% των επιχειρήσεων της χώρας ωφελήθηκαν με δανεισμό. Αλλά επιτρέψτε μου, συνολικά τα μηνύματα από τον απολογισμό του Ταμείου δεν είναι ενθαρρυντικά.
Καθυστερήσεις πληρωμών απένταξης και οφθαλμοφανής προσπάθεια να σωθεί την τελευταία στιγμή ότι μπορεί να σωθεί. Αυτό στο οποίο αναφέρθηκε ο πρόεδρος, ο κύριος Χατζηθεοδοσίου, η έκτακτη μεταφορά πόρων του Ταμείου ανάκαμψης της τάξεως 1.5 2 δις στην Αναπτυξιακή Τράπεζα με στόχο τώρα στο και 5 να χρηματοδοτηθεί η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, απλώς υπογραμμίζει τις πολιτικές επιλογές και προτεραιότητες της κυβέρνησης. Ό, τι απέμεινε στο και πέντε, μπας και σώσουμε τα προσχήματα. Νομίζω όμως δεν έχει νόημα να πω πολλά για την κατάσταση που εσείς βιώνετε, διότι προφανώς εσείς την γνωρίζετε καλύτερα από εμένα. Είμαι σήμερα εδώ κυρίως για να επιχειρήσω να σας εξηγήσω τις δικές μας πολιτικές και οικονομικές επιλογές.
Είμαι πεπεισμένος ότι η χώρα έχει ανάγκη από ριζική αλλαγή παραδείγματος με τη συγκρότηση ενός νέου παραγωγικού μοντέλου, κάτι που δεν κατάφερε. Δεν το επιχείρησε καν θα έλεγα η κυβέρνηση την προηγούμενη 7ετία κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Γιατί η δομική αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου; Θα μου επιτρέψετε να πω ότι είναι ζήτημα κατ εξοχήν πολιτικό. Και για να αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο χρειάζεται πολιτική βούληση αλλαγής του Σ αυτή την πολιτική βούληση η σημερινή κυβέρνηση ουδέποτε την είχε. Συνεπώς, μία τρίτη τετραετία της Νέας Δημοκρατίας δεν πρόκειται να διορθώσει παρά μόνο να επιδεινώσει και το έλλειμμα της παραγωγικότητας της ελληνικής οικονομίας και κατ επέκταση και τη θέση της μικρής και μεσαίας επιχείρησης. Η πολιτική αλλαγή είναι η μόνη ελπίδα, θα έλεγα, για τη μικρή και μεσαία επιχείρηση. Προσέξτε όμως, δεν αρκεί από μόνη της.
Πρέπει να συνοδεύεται από γενναίες αποφάσεις για αλλαγή της εφαρμοζόμενης πολιτικής. Μια άλλη κυβέρνηση που θα έρθει για να διαχειριστεί την υπάρχουσα κατάσταση και όχι για να αλλάξει πολιτική δεν θα καταφέρει πολλά. Αυτός είναι, αν θέλετε και ο λόγος της ύπαρξής μας, ο ιδρυτικός μας λόγος. Είμαστε εδώ γιατί θέλουμε να αναδείξουμε την ανάγκη να αλλάξει η υφιστάμενη πολιτική και όχι απλά τα πρόσωπα που διαχειρίζονται τις σημερινές εφαρμοζόμενες πολιτικές. Πριν σας εξηγήσω όμως το σχέδιο μας, θεωρώ σκόπιμο να σας διαβεβαιώσω για πέντε πράγματα. Πρώτον, πιστεύουμε ακράδαντα ότι μέσα στους κόλπους της μικρής και της μεσαίας επιχειρηματικότητας υπάρχουν δυναμικά κύτταρα καινοτομίας που ασφυκτιούν και ψάχνουν τρόπους να εκδηλωθούν στην πράξη.
Εμείς, αυτά τα κύτταρα καινοτομίας θα προσπαθήσουμε να τα απεγκλωβίσουμε και να τους δώσουμε την ευκαιρία να αναπτυχθούν. Δεύτερον. Ξέρουμε ότι η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα είναι αποκλεισμένη από τις κρατικές προμήθειες, με τους κλειστούς διαγωνισμούς και τις απευθείας αναθέσεις να πρωταγωνιστούν στις δημόσιες συμβάσεις, να αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία πάνω από 20 δις καταμετρημένο καταμετρημένο, πόροι σε κλειστούς διαγωνισμούς και απευθείας αναθέσεις μέχρι το 25. Έχουν μεγαλώσει τα νούμερα όσο περνάει ο καιρός. Και βεβαίως ξέρουμε επίσης ότι είναι αποκλεισμένοι και από αυτό που εμείς ονομάζουμε καρτέλ. Θεοποίηση όλων των κρίσιμων αγορών. Διότι σε όλες τις κρίσιμες αγορές σήμερα δυστυχώς υπάρχουν εναρμονισμένες πρακτικές. Και εμείς λέμε ότι αυτή ακριβώς την καρτέλ αποποίηση και αυτή ακριβώς την κατάσταση των απευθείας αναθέσεων και των κλειστών διαγωνισμών είμαστε αποφασισμένοι να ανατρέψουμε. Διότι αυτά δεν είναι φαινόμενα φυσικά που υπήρχαν πάντοτε στην αγορά.
Διαμορφώθηκαν εντάθηκαν τα τελευταία επτά χρόνια και ιδίως μετά την πανδημία. Τρίτον, να σας πω ότι σταδιακά σκοπεύουμε να δημιουργήσουμε νέους χρηματοδοτικούς θεσμούς και εργαλεία, δίνοντας τη δυνατότητα χρηματοδότησης στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που έχουν στόχους, σχέδιο για την επίτευξη των στόχων αυτών, αλλά και ανθρώπους ικανούς να το υλοποιήσουν. Τέταρτον, θα επιδιώξουμε για κοινωνικούς και αναπτυξιακούς λόγους να ξαναδημιουργήσουμε σταδιακά αγορά τη βασική προϋπόθεση των επενδύσεων. Αγορά για τη μικρή και μεσαία επιχειρηματικότητα εννοώ. Και πέμπτον, θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται στον σχεδιασμό μας να παραβιάσουμε το δημοσιονομικό πλαίσιο. Το δημοσιονομικό κανόνα, ιδιαίτερα αυτή την περίοδο που συμβαίνουν σεισμικές δονήσεις στο παγκόσμιο σύστημα και συσσωρεύονται πυκνά σύννεφα στην παγκόσμια οικονομία.
Το πρόγραμμά μας είναι αυστηρά κοστολογημένο, με κόστος επικοινωνιακό αν θέλετε, αλλά είναι αυστηρά κοστολογημένο. Άλλωστε όλοι καλά γνωρίζετε ότι εγώ ήμουν ο πρωθυπουργός της κυβέρνησης που έβγαλε τη χώρα από τα μνημόνια και αποκατέστησε την αξιοπιστία της στις αγορές. Η χώρα βγήκε από τα μνημόνια το 2018 και αποκατέστησε την αξιοπιστία της στις αγορές. Το 2018 τα βρήκε στρωμένα η σημερινή κυβέρνηση αυτά δεδομένα, για να μην ξεχνιόμαστε. Σε αυτές λοιπόν τις πέντε θέσεις Στηρίζεται ο νέος κύκλος ανάπτυξης που θα επιδιώξουμε να ανοίξουμε με μια νέα εθνική στρατηγική που θα συνδέει την ανάπτυξη με την οικονομική ασφάλεια. Και με στόχο αυτό το οποίο λέει το τρίπτυχο του μηνύματός μας να παράγουμε περισσότερα, να μοιράζουμε δικαιότερα και να ζούμε καλύτερα.
Πριν σας αναλύσω το πώς η ανάπτυξη μπορεί να φτάσει στη βάση της οικονομίας και κυρίως πώς οι μικρές επιχειρήσεις πρέπει να βρεθούν στον πυρήνα της παραγωγικής αλλαγής του παραγωγικού μετασχηματισμού, θα ήθελα να σας εξηγήσω συνοπτικά πως οι δεσμεύσεις πολιτικής που σας ανέφερα αντικατοπτρίζονται στο συνολικό μας σχέδιο και αφορούν ευθέως τις δικές σας επιχειρηματικές δραστηριότητες. Πρώτα απ όλα δημιουργώντας νέους χρηματοδοτικούς θεσμούς. Το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης που εξαγγείλαμε στη Θεσσαλονίκη και που σχεδιάζουμε είναι η νέα επενδυτική μηχανή που έχει ανάγκη η οικονομία για την επόμενη δεκαετία. Διότι έχουμε δύο επιλογές μπροστά μας. Μετά το τέλος της σπατάλης και την κατασπατάληση αυτής της μεγάλης ευκαιρίας που είχε, τις μεγάλες αναπτυξιακές ευκαιρίες που είχε η ελληνική οικονομία, που ήταν το ταμείο ανάκαμψης.
Η μία είναι να κλαίμε πάνω από το χυμένο γάλα. Και η δεύτερη είναι να σχεδιάσουμε πως με ίδιους πόρους και με έξυπνες πρακτικές θα δημιουργήσουμε εκείνο το εργαλείο μέσα από το οποίο θα μπορέσουμε να δώσουμε ώθηση στην αναπτυξιακή δραστηριότητα. Και αυτό είναι το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης. Διότι ο στόχος, ο οραματικός στόχος, είναι η χώρα να αρχίσει να συγκλίνει ξανά με το μέσο ευρωπαϊκό όρο, διότι έχουμε κατρακυλήσει στις τελευταίες θέσεις συναγωνιζόμαστε μονάχα με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Αυτό το Ταμείο σχεδιάζουμε να έχει πρωτογενή κεφάλαια 4 δισεκατομμύρια ευρώ τον χρόνο, που σημαίνει 12 δισ. Στην τετραετία 1,5 δισ. Από το εθνικό σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, 500 εκατομμύρια από τη συμμετοχή εγχώριων επιχειρήσεων. Διότι θέλουμε τις ελληνικές επιχειρήσεις να τις έχουμε συμμέτοχους στην αναπτυξιακή προσπάθεια. Και 1 δις τον χρόνο από την ανακατεύθυνση της Golden Visa που πρέπει να φύγει επιτέλους από την κατοικία που έχει πνίξει αυτή τη στιγμή την προσφορά, ενώ η ζήτηση παραμένει διαρκώς υψηλή. Και να πάει αυτό, το να πάνε αυτά τα χρήματα για όσους θέλουν να αποκτήσουν χρυσή βίζα στην ενίσχυση της αναπτυξιακής προοπτικής της χώρας στο Ταμείο. Και με τη μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων. Η επενδυτική ικανότητα αυτού του Ταμείου μπορεί να προσεγγίσει εύκολα τα 25 δισεκατομμύρια στην τετραετία και θα είναι ένα ταμείο που δεν θα αποκλείει τη μικρή και μεσαία επιχειρηματικότητα, θα της δίνει προτεραιότητα. Δεύτερον. Σχεδιάζοντας το άνοιγμα με απόλυτη διαφάνεια όλων των αγορών και των κρατικών προμηθειών και την αποτελεσματική καταπολέμηση των καρτέλ.
Αυτό σημαίνει ότι θα έχουμε μια κυβέρνηση που δεν θα επιλέγει φίλους επιχειρηματίες. Δεν θα επιλέγουμε αυτούς που θα χρηματοδοτούμε. Θα επιλέγουμε τις παραγωγικές δυνατότητες που χρειάζεται η χώρα. Ενισχύοντας επίσης την Επιτροπή Ανταγωνισμού με ανθρώπινους αλλά και οικονομικούς πόρους, ώστε να μπορεί να παρεμβαίνει αποτελεσματικά δημιουργώντας παρατηρητήρια τιμών και εποπτικούς μηχανισμούς, ούτως ώστε οι μειώσεις ΦΠΑ και άλλων φόρων να περνάνε με ασφάλεια στις τιμές. Ούτως ώστε να μπορέσουμε να ξεπεράσουμε τη σημερινή στρέβλωση της αγοράς. Διότι το βασικό πρόβλημα σήμερα στην ελληνική οικονομία είναι ότι δεν υπάρχει ανταγωνισμός. Υπάρχουν ολιγοπώλια, υπάρχουν μονοπώλια. Και όταν αυτή είναι η πραγματικότητα, δεν υπάρχει χώρος για την υγιή επιχειρηματικότητα και φυσικά δεν υπάρχει χώρος για την μικρή και μεσαία επιχειρηματικότητα. Ξέρουμε πολύ καλά και εσείς καλύτερα γιατί βιώνετε την καχεξία της ελληνικής κατανάλωσης που την έχει τσακίσει η ακρίβεια που καταποντίζει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών. Σήμερα η πραγματική αξία του μέσου μισθού παραμένει 22% χαμηλότερα από ό, τι πριν την κρίση, το 2009. Για να στηρίξουμε λοιπόν τους εργαζόμενους και τις οικογένειες, επιλέγουμε μια σειρά πολιτικών ελάφρυνσης που θα φτάσουν στην αγορά. Ενδεικτικά σας αναφέρω. Ελαφρύνσεις στα νοικοκυριά που θα βελτιώσουν άμεσα το διαθέσιμο εισόδημα είναι η μείωση του ΦΠΑ στο 6% για τα βασικά είδη διατροφής και υγιεινής. Η μεσοσταθμική μείωση στο λογαριασμό ρεύματος κατά 30%. Θα εξηγήσω αργότερα πως η απαλλαγή από το κόστος της εξωσχολική εκπαιδευτικής στήριξης, οι αυξήσεις σε εκπαιδευτικούς, γιατρούς, νοσηλευτές, η έκπτωση φόρου για τις οικογένειες με παιδιά, ο μηδενισμός συμμετοχής στο φάρμακο για κάθε ασφαλισμένο.
Πρόκειται για στοχευμένες ελαφρύνσεις που όλες είναι κοστολογημένες και χωράνε στο διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο της επόμενης τετραετίας. Τώρα αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι επιχειρηματίες. Να σας πω. Θα μου επιτρέψετε να σας πω ότι το δίλημμα του αναπτυξιακού μοντέλου είναι απλό. Είτε η ανάπτυξη θα διαχυθεί στην οικονομία είτε θα συγκεντρωθεί ξανά σε λίγους λίγους επιχειρηματικούς ομίλους, λίγους ευνοούμενους και ευνοημένους. Αυτό όμως σε μεγάλο βαθμό θα κριθεί από το αν οι εκατοντάδες χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις θα μπορέσουν να επενδύσουν, να συνεργαστούν, να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους και εντέλει να δημιουργήσουν καλύτερες θέσεις εργασίας. Πάνω σε αυτή την αντίληψη οργανώνουμε ένα συνεκτικό σύστημα δέκα εργαλείων που θα μου επιτρέψετε να σας αναλύσω.
Πρώτο εργαλείο, ρευστότητα που μένει στην επιχείρηση. Η πρώτη ανάγκη είναι άμεση, περισσότερο κεφάλαιο να παραμένει μέσα στην επιχείρηση. Προτείνουμε πλήρη και άμεση κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για όλα τα νομικά πρόσωπα, χωρίς γεωγραφικούς διαχωρισμούς που δημιουργούν διαφορετικές συνθήκες ανταγωνισμού. Παράλληλα, κατάργηση της προκαταβολής φόρου για τις ατομικές επιχειρήσεις και ουσιαστική μείωση της για τα νομικά πρόσωπα. Γιατί η ρευστότητα δεν είναι μια λογιστική έννοια. Είναι κεφάλαιο κίνησης, είναι μισθοδοσία, είναι εξοπλισμός και δυνατότητα επένδυσης.
Εργαλείο 2ο, βιώσιμη ρύθμιση χρέους. Το ιδιωτικό χρέος δεν είναι μονάχα ζήτημα είσπραξης. Είναι και ζήτημα βιωσιμότητας. Προτείνουμε λοιπόν μία νέα ρύθμιση έως 120 δόσεις για φορολογικές ασφαλιστικές εισφορές με διαγραφή προστίμων και προσαυξήσεων που θα επιβραβεύει τη συνέπεια.Και αυτό ξέρετε κάτι; Το προτείνουμε με την αξιοπιστία ότι μόνο η δική μου κυβέρνηση το έκανε πράξη και το έκανε αποτελεσματικά. Τα 4,5 χρόνια της διακυβέρνησης σε δύο διαφορετικές φάσεις η μία αφορούσε τις φορολογικές και τις φορολογικές εισφορές, η τελευταία με διαγραφή φόρων, τις ασφαλιστικές, τα χρέη σε ασφαλιστικές το 2019, υπενθυμίζει ο κ. Καββαθάς. Η δόση, όπως είπε ο πρόεδρος, ο κ. Χατζηθεοδοσίου πρέπει να ανταποκρίνεται στην πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής και η συνεπής τήρηση της ρύθμισης να οδηγεί σε ανάκτηση φορολογικής και ασφαλιστικής ενημερότητας. Παράλληλα, γενικεύουμε τον αυτοματοποιημένο συμψηφισμό απαιτήσεων και υποχρεώσεων με το Δημόσιο.
Εργαλείο 3ο, χρηματοδότηση με πραγματική πρόσβαση. Γιατί δεν αρκεί να υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι; Σημασία έχει ποιος μπορεί να φθάσει σε αυτούς. Οι ευρωπαϊκοί και εθνικοί πόροι πρέπει να σχεδιάζονται με όρους που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων και όχι να χάνονται μέσα σε γενικά προγράμματα για το σύνολο των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Για το σκοπό αυτό έχουμε στόχο και σχέδιο να ενισχύσουμε την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, που άλλωστε εμείς θα θυμάστε τι δημιουργήσαμε Και να και να διευρύνουμε τα εργαλεία μικροπιστώσεων και εγγυοδοσίας, ώστε μία βιώσιμη επένδυση να μην αποκλείεται, επειδή δεν διαθέτει ισχυρές εμπράγματες εξασφαλίσεις. Και υπάρχει ήδη σχετική εμπειρία. Το 2016, θυμίζω, θεσμοθετήθηκε ο ανοικτός ψεύτικος λογαριασμός, ώστε δικαιούχοι του ΕΣΠΑ να αποκτούν πρόσβαση στην προκαταβολή χωρίς τραπεζική εγγυητική επιστολή. Εργαλείο τέταρτο Διαφάνεια και λιγότερη γραφειοκρατία. Γιατί η πρόσβαση στους δημόσιους πόρους είναι και ζήτημα διαφάνειας στις επιχειρηματικές δράσεις του ΕΣΠΑ.
Το 2018 εφαρμόστηκε η λογική της άμεσης αξιολόγησης με αντικειμενικά κριτήρια. Αυτό πρέπει να είναι ο κανόνας. Δημοσιευμένα και μετρήσιμα κριτήρια, ίδια για όλους και συγκεκριμένη χρονιά αξιολόγησης. Παράλληλα, κάθε στοιχείο που αφορά τον πολίτη. Ο πολίτης να το δίνει μία φορά στο δημόσιο, όχι εκατό φορές το ίδιο στοιχείο. Δεδομένα που υπάρχουν ήδη στην ΑΔΑΕ, στην ΑΑΔΕ. Με συγχωρείτε, στην ΕΡΓΑΝΗ, στο ΓΕΜΗ ή στον ΕΦΚΑ δεν πρέπει να ζητούνται ξανά και ξανά σε κάθε πρόγραμμα. Αυτό σημαίνει λιγότερα δικαιολογητικά, λιγότερες επαναλήψεις. Εν τέλει λιγότερος χαμένος χρόνος.
Εργαλείο 5ο, μείωση του ενεργειακού και λειτουργικού κόστους. Το λειτουργικό κόστος έχει εξελιχθεί σε βασικό εμπόδιο και νομίζω ότι μεγάλο βασική αιτία γι αυτό είναι η εκτόξευση του ενεργειακού κόστους που ζεματάει σήμερα. Επιτρέψτε μου την έκφραση κάθε μικρομεσαία επιχείρηση. Πάνω από 7 στις 10 στις 10 επιχειρήσεις καταγράφει η έρευνα σας του Μεγ. Εβε δήλωναν αυξημένο κόστος ενέργειας και καυσίμων και σχεδόν 8 στις 10 αυξημένο κόστος πρώτων υλών και προμηθειών. Η Ελλάδα δυστυχώς βρίσκεται στις χειρότερες θέσεις της Ευρώπης στο κόστος ενέργειας και αυτό προφανώς πλήττει ευθέως την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών. Για εμάς λοιπόν, το ρεύμα είναι κοινωνικό αγαθό και όχι είδος πολυτελείας. Γι αυτό και η συνολική πρότασή μας έχει κοινωνικό και αναπτυξιακό αποτύπωμα, Όπως σας είπα και πριν, έχουμε θέσει στόχο μείωσης κατά 30% του ενεργειακού κόστους στα τιμολόγια και των επιχειρήσεων. Άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ήδη πάρει αποτελεσματικά μέτρα και μιας και βρισκόμαστε στην περίοδο όπου το κόστος των καυσίμων αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για την διατήρηση του εισοδήματος των νοικοκυριών, αλλά και τη δυνατότητα των νοικοκυριών να ζεσταίνουν τα σπίτια τους και των επιχειρηματιών των μικρών να ζεσταίνουν τις επιχειρήσεις τους.
Είμαστε η χώρα με το μεγαλύτερο ποσοστό 19% των νοικοκυριών δεν μπορεί να ζεστάνει το σπίτι και έχει φτάσει Οκτώβρης και ακόμη μέτρα δεν έχει πάρει η κυβέρνηση. Πριν από δεκαπέντε μέρες ο πρωθυπουργός βγήκε και είπε ότι θα πάει στο πλαφόν 1,75 στο πετρέλαιο θέρμανσης. Και βεβαίως το 1,75 είναι ήδη κατά 50% ακριβότερο από αυτή την τιμή του περσινού Οκτώβρη. Και έχουν περάσει 15 μέρες. Μας είπαν θα ανακοινώσουν μέτρα την προηγούμενη εβδομάδα. Μετά μας είπαν θα ανακοινώσουν σε λίγες μέρες. Μετά μας είπαν στις 15 Οκτώβρη. Άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ήδη πάρει αποτελεσματικά μέτρα από τον Μάρτιο. Η κυβέρνηση διστάζει να αντιμετωπίσει αποφασιστικά το πρόβλημα. Μας είπαν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν δίνει την ευελιξία να μειωθεί ο ειδικός φόρος κατανάλωσης. Αυτό ήταν απλά μια υπεκφυγή. Την προηγούμενη εβδομάδα ανακοίνωσα τέσσερα διαφορετικά εργαλεία που έχει στη διάθεσή του ο πρωθυπουργός και η κυβέρνηση για να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα. Αν θεωρούμε ότι είναι πρόβλημα του νοικοκυριού, πρόβλημα του επαγγελματία που πάει το πρωί να γεμίσει με πετρέλαιο το επαγγελματικό του αυτοκίνητο, του καταναλωτή, το Ι. Χ. Του πρόβλημα της κοινωνίας. Να μην κάνουμε τα προβλήματα των επιχειρηματικών ομίλων που έχουν εκατομμύρια δισεκατομμύρια υπερκέρδη σημαντικότερα από τα προβλήματα της κοινωνίας. Και είπαμε λοιπόν υπάρχουν 4 εργαλεία Μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο μισό.
Μπορεί περίπου στο μισό, στο ελάχιστο επιτρεπτό. Εν πάση περιπτώσει, προβλέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Κοστίζει και κοστίζει. Αλλά τι έχει γίνει; Όλα αυτά τα όλο αυτό το διάστημα δεν ξέρανε ότι έχουμε πόλεμο στην Ουκρανία έξι χρόνια από το Φλεβάρη στο Ιράν δεν ξέρανε ότι θα επιταθεί αυτό το πρόβλημα; Μείωση ΦΠΑ το έκανε η Ισπανία στα καύσιμα, στο μεσαίο συντελεστή μας είπαν. Το έκανε προσωρινά ναι, προσωρινά. Το έκανε και προσωρινά. Λέμε να γίνει για τη χειμερινή περίοδο. Αλλά στην Ισπανία, όταν αποκατασταθεί αποκατασταθεί στον υψηλότερο συντελεστή, υπήρξε μόνιμη επιδότηση στην αντλία για να αντιμετωπιστεί η κρίση. Και βεβαίως υπάρχουν και άλλα εργαλεία που δεν έχουν δημοσιονομικό κόστος, όπως η επιβολή πλαφόν περιθωρίου κέρδους όχι μόνο στα πρατήρια. Και στα διυλιστήρια, αλλά και η έκτακτη φορολογία των υπερκερδών των διυλιστηρίων που τον περασμένο εξάμηνο ξεπέρασε το 1,5 δισ. Σε ένα εξάμηνο. Σε κάθε περίπτωση όμως, όποιο από τα τέσσερα εργαλεία κι αν επιλέξει η κυβέρνηση. Να περιμένουμε λοιπόν μέχρι τις 14 Οκτώβρη να δούμε τι θα επιλέξει. Όποιο από τα τέσσερα εργαλεία και να επιλέξει δεν δικαιολογείται Να υπερβαίνει η τιμή του πετρελαίου θέρμανσης στο 1,4 ευρώ το λίτρο και του πετρελαίου κίνησης στο 1,8 ευρώ το λίτρο. Η δική μας λοιπόν ενεργειακή πολιτική προσβλέπει σε αξιοποίηση εργαλείων για να έχουμε προβλέψιμες τιμές. Προβλέπει σε μια λογική μακροχρόνιων ενεργειακών συμβολαίων, αξιοποίηση φωτοβολταϊκών μικρής κλίμακας, αξιοποίηση των ενεργειακών κοινοτήτων που ήταν μία από τις μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις που η δική μου κυβέρνηση εισήγαγε, αλλά αφορούσε τους συνεταιρισμούς, τον μικρό επαγγελματία, τις κοινότητες, τις πόλεις, στους δήμους.
Ενεργειακές κοινότητες της σημερινής κυβέρνησης αφορούν μονάχα μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους. Δεν υπάρχει χώρος στο δίκτυο για τη μικρή και μεσαία επιχειρηματικότητα για τον μικρό καταναλωτή. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Η δική μας λοιπόν ενεργειακή πολιτική προσβλέπει σε χρηματοδοτικά εργαλεία για ενεργειακή αναβάθμιση και αντικατάσταση ενεργοβόρο εξοπλισμού. Όπως εξήγησα στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, η σταθερή τιμή θα εξασφαλίζεται από μακροχρόνια συμβόλαια της ΔΕΗ με παραγωγούς ΑΠΕ εγχώριας παραγωγής χαμηλού κόστους και θα προστατεύεται από τις ακραίες διακυμάνσεις της αγοράς. Σε όλες τις χώρες υπάρχει ένα πολύ μεγάλο ποσοστό που είναι έξω από το Χρηματιστήριο Ενέργειας. Και προσέξτε αν έχει έρθει η ώρα κάτι να διεκδικήσει. Η σημερινή κυβέρνηση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι μια προσωρινή ρήτρα διαφυγής για να μειώσουμε λίγο τον ειδικό φόρο κατανάλωσης. Και αυτό καλό είναι να γίνει. Μακάρι. Θα χειροκροτήσω εγώ πρώτος αν το πετύχουμε. Αυτό που ήρθε η ώρα να συζητήσουμε σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η μεταρρύθμιση του Χρηματιστηρίου Ενέργειας και του target model που είναι στρεβλό ώστε να δημιουργεί υπέρογκα υψηλές τιμές στο φυσικό αέριο από το οποίο είμαστε εξαρτημένοι πλέον. Ως ήπειρος μιλάω η Ευρωπαϊκή Ένωση με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Υπάρχουν λοιπόν εργαλεία, δεν έχει προχωρήσει καθόλου η αποθήκευση ενέργειας. Ξέρετε ότι σχεδόν η μισή ενέργεια, το 1/3; Εν πάσει περιπτώσει να μην είμαι υπερβολικός που παράγεται από τις ΑΠΕ πετιέται γιατί δεν υπάρχει μπαταρία και αποθήκευση και δεν έχει κάνει τίποτα 7 χρόνια αυτή η κυβέρνηση.
Γι αυτό και βγαίνει η ενέργεια αυτή στη Βουλγαρία όπου υπάρχει αποθήκευση και την εισάγουμε μετά ακριβότερα. Για όλα αυτά όμως χρειάζεται μια άλλη πολιτική, άλλη πολιτική βούληση και άλλη πραγματικά δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού. Όχι μια κατ όνομα Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού που δεν είναι υπηρέτης του δημόσιου συμφέροντος, αλλά της αισχροκέρδειας. Και προσέξτε, δεν μιλάει κανείς γι αυτό, Δεν μιλάει κανείς γι αυτό. Εγώ σας προκαλώ. Όλοι οι πολιτικοί αρχηγοί ήρθαν και θα έρθουν εδώ. Και είναι απλά τα πράγματα. Γιατί δεν μιλάει κανείς γι αυτό; Ψάξτε να βρείτε τη διαφημιστική πίτα της ΔΕΗ ενώ έχει το 50% των καταναλωτών έχει 170 εκατομμύρια ευρώ κόστος σε διαφημιστικό διαφημιστικό, σε διαφημίσεις. Όλες οι άλλες, οι ανταγωνιστές της μαζί που έχουν το άλλο 50% έχουν 15 εκατομμύρια. Όποιος μιλάει ελληνικά παίρνει διαφήμιση από τη ΔΕΗ. Είδες η ΔΕΗ να έδινε τα μισά για να στηρίξει τα τιμολόγια, να στηρίξει τις επιχειρήσεις, να στηρίξει τους επαγγελματίες. Άρα λοιπόν, υπάρχουν λύσεις εναλλακτικές, αλλά αυτές απαιτούν ρήξεις με συμφέροντα και απαιτούν μια άλλη πολιτική βούληση στήριξης του δημόσιου συμφέροντος. Θέλουμε λοιπόν εμείς στη ΔΕΗ. Να έχει ανακτήσει τον δημόσιο στρατηγικό της ρόλο. Με τρεις βασικές λειτουργίες. Να είναι εγγυητής του τιμολογίου βάσης, Να είναι στρατηγικός αγοραστής και διαθέτης εγχώριας καθαρής ενέργειας και επενδυτικός πυλώνας δικτύων και αποθήκευσης. Αυτό πρέπει να κάνει η ΔΕΗ και όχι να πρωταγωνιστεί στις εναρμονισμένες πρακτικές στο καρτέλ. Σε αυτό το ράλι για την αύξηση των τιμών που επιβαρύνουν τον καταναλωτή και τη μικρή και μεσαία επιχείρηση, την έχουν γονατίσει.
Στην ουσία λοιπόν. Σκοπεύουμε να χτίσουμε μια ελληνική αλυσίδα αξίας στην ενέργεια. Μια γραμμή συναρμολόγησης φωτοβολταϊκών μονάδα συστημάτων αποθήκευσης με ελληνικό σχεδιασμό. Ολοκλήρωση της διασύνδεσης των νησιών ώστε να πάψουμε επιτέλους να καίμε πετρέλαιο για να ανάψουμε μια λάμπα στα νησιά του Αιγαίου. Στόχος μας είναι να μετατρέψουμε την ενέργεια σε υποδομή παραγωγής, ασφάλειας και χαμηλότερου κόστους και το όφελος δεν θα μένει στη χονδρική αγορά. Όταν το πετύχουμε αυτό, θα φτάνει στους λογαριασμούς. Σε ό, τι αφορά τέλος, ένα άλλο ζήτημα λειτουργικού κόστους που αναφέρθηκε, τα επαγγελματικά μισθώματα. Αντί για διαδοχικές προσωρινές παρατάσεις, χρειάζεται σταθερό πλαίσιο που να επιτρέπει προβλεψιμότητα και να αποτρέπει απότομες και υπερβολικές αναπροσαρμογές.
Εργαλείο έκτο και επιταχύνω για να μην μακρηγορήσω. Πολύ λιγότερες επιβαρύνσεις στις υποχρεωτικές συναλλαγές. Οι ηλεκτρονικές πληρωμές είναι πλέον, όπως γνωρίζετε, υποχρεωτικές για μεγάλο μέρος της οικονομίας. Η υποχρεωτικότητα δεν πρέπει να συνεπάγεται μόνιμη πρόσθετη τραπεζική επιβάρυνση. Προτείνουμε λοιπόν τον διαχωρισμό του ΦΠΑ και των ειδικών φόρων από τη βάση υπολογισμού των τραπεζικών προμηθειών, ώστε η επιχείρηση να μη χρεώνεται για ποσά που ουσιαστικά εισπράττει για λογαριασμό του Δημοσίου. Παράλληλα, χρειάζεται περαιτέρω στοχευμένη μείωση των χρεώσεων στις συναλλαγές που η ίδια η νομοθεσία έχει καταστήσει υποχρεωτικές. Δεν θέλω να μακρηγορήσω μιλώντας εδώ για τις αγαπημένες. Το αγαπημένο μου θέμα που είναι οι τράπεζες το ξέρετε. Είναι αγαπημένο μου θέμα οι τράπεζες γιατί ξέρετε λένε που είναι τα καρτέλ στην οικονομία; Δεν υπάρχει μεγαλύτερο καρτέλ. Αυτό με τίτλο Ένωση Ελληνικών Τραπεζών. Τους εκπροσωπεί κιόλας. Είναι τέσσερις και τους εκπροσωπεί. Έχουν και ένωση και εναρμονισμένες πρακτικές παντού. Υπερβολικές χρεώσεις παντού. Και φυσικά τα επιτόκια χορηγήσεων να είναι στον Θεό, τα επιτόκια καταθέσεων να είναι στο ναδίρ.
Έβδομο εργαλείο, δίκαιοι και προβλέψιμοι κανόνες για όλους. Η ίδια κανονιστική υποχρέωση. Δεν έχει σήμερα το ίδιο κόστος για όλους. Μια μεγάλη εταιρεία έχει νομική υπηρεσία, έχει οικονομική διεύθυνση και εσωτερικό λογιστήριο σε μια ατομική ή πολύ μικρή επιχείρηση. Το βάρος πέφτει συχνά στον ίδιο τον επαγγελματία και στον λογιστή του. Γι αυτό κάθε νέα ρύθμιση δεν πρέπει να ψηφίζεται χωρίς προηγούμενη αποτίμηση της επίπτωσης της στη λειτουργία και στη ρευστότητα των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων. Κάθε νέα ψηφιακή κανονιστική υποχρέωση πρέπει να συνοδεύεται από επαρκή χρόνο και υποστήριξη προσαρμογής, ενώ για αμιγώς τυπικές και μη ουσιώδεις παραλείψεις. Τα πρόστιμα πρέπει να μειωθούν δραστικά ή και να μηδενίζονται και επιπλέον σχεδιάζουμε την ενίσχυση του ρόλου του πιστοποιημένου λογιστή. Προχωράμε σε ενιαία ψηφιακή αδειοδότηση με ανώτατο όριο 90 ημερών, όπου απαιτείται άδεια και δημιουργούμε ένα ενιαίο ψηφιακό σημείο όπου κάθε επιχείρηση θα βλέπει όλες τις προθεσμίες και τις υποχρεώσεις της. Γιατί η ψηφιοποίηση πρέπει εν τέλει να έχει ένα στόχο να μειώνει τη γραφειοκρατία και όχι απλά να τη μεταφέρει στη γραφειοκρατία στην οθόνη του υπολογιστή μας.
Εργαλείο 8ο πρόσβαση στην τεχνολογία και στη γνώση. Η τεχνολογία μπορεί να μειώσει το κόστος και να αυξήσει την παραγωγικότητα. Συμφωνούμε όλοι σε αυτό. Μπορεί όμως να δημιουργήσει και ένα νέο χάσμα. Νέες ανισότητες, νέες διακρίσεις.Προτείνουμε λοιπόν Δημόσια υποδομή υπολογιστικής ισχύος και δεδομένων με πρόσβαση για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Στοχευμένα κίνητρα για τεχνητή νοημοσύνη. Κυβερνοασφάλεια και αυτοματοποίηση, καθώς και προγράμματα κατάρτισης προσαρμοσμένα στις πραγματικές ανάγκες. Η ψηφιακή μετάβαση δεν μπορεί να εξαντλείται σε ένα voucher αγοράς λογισμικού. Χρειάζεται επιλογή του κατάλληλου εργαλείου, εκπαίδευση και υποστήριξη στην εφαρμογή. Δημιουργούμε επίσης δίκτυο τεχνογνωσίας που θα συνδέει επιχειρήσεις με ειδικούς πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και δίκτυα μεταφοράς τεχνολογίας. Και τα επιμελητήρια μπορούν να παίξουν εδώ σημαντικό ρόλο, να αποτελέσουν τα βασικά σημεία πρόσβασης σε αυτή τη γνώση για τη μικρή και τη μεσαία επιχειρηματικότητα.
Εργαλείο 9ο, συνεργασίες χωρίς απώλεια αυτονομίας. Το μειονέκτημα μεγέθους δεν αντιμετωπίζεται μόνο με συγχωνεύσεις. Οι επιχειρήσεις μπορούν να αποκτήσουν οικονομίες κλίμακας μέσα από κοινές προμήθειες, logistics, πιστοποιήσεις, ψηφιακά εργαλεία, ηλεκτρονικό εμπόριο, ενεργειακές κοινότητες που είπα πιο πριν και κοινή παρουσία σε νέες αγορές. Τα κίνητρα συνεργασίας πρέπει να γίνουν πιο λειτουργικά, χωρίς να προϋποθέτουν απώλεια της αυτονομίας ή της ιδιοκτησίας μιας επιχείρησης. Παράλληλα, οι μεγάλες επενδύσεις πρέπει να δημιουργούν περισσότερες διασυνδέσεις με ελληνικές επιχειρήσεις και προμηθευτές, γιατί η αξία μιας επένδυσης δε μετριέται μόνο από το ύψος της, αλλά και από τη ζήτηση, από τη γνώση και από τις ευκαιρίες που δημιουργεί στο ευρύτερο πλέγμα της οικονομίας. Και τέλος,
10ο εργαλείο μεγέθυνση για όσους θέλουν να κάνουν το επόμενο βήμα. Προσέξτε, η μεγέθυνση είναι, ας το πω έτσι, η ευκταία δυνατότητα. Δεν μπορεί όμως να αποτελεί προϋπόθεση στήριξης. Μια επιχείρηση μπορεί να είναι βιώσιμη, σύγχρονη και παραγωγική, παραμένοντας μικρή αν το επιλέγει.
Για όσες όμως θέλουν και μπορούν να κάνουν το επόμενο βήμα. Η δημόσια πολιτική πρέπει να αφαιρεί εμπόδια στη χρηματοδότηση, στις επενδύσεις, στις νέες αγορές και στην τεχνολογική αναβάθμιση και όχι να προσθέτει. Χρειάζεται επίσης μια μεταβατική τεχνική υποστήριξη όταν η ανάπτυξη της επιχείρησης ενεργοποιεί νέες λογιστικές, διοικητικές ή εργασιακές υποχρεώσεις, χωρίς υποχώρηση στα δικαιώματα των εργατών, των εργαζομένων ή στους κανόνες του δημόσιου συμφέροντος. Και υπάρχει ένα ακόμα κρίσιμο ζήτημα η επιχειρηματική διαδοχή. Χρειάζεται ένας μόνιμος μηχανισμός υποστήριξης ώστε βιώσιμες επιχειρήσεις με τεχνογνωσία δεκαετιών να μη χάνονται επειδή δεν οργανώθηκε έγκαιρα η μετάβαση στην επόμενη γενιά. Ενδεχομένως η μετάβαση στους εργαζόμενους ή σε ένα συνεργατικό σχήμα. Αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι. Ελπίζω να μην σας κούρασα, αλλά προσπάθησα να καταθέσω τον πυρήνα του σχεδιασμού μας για την αναπτυξιακή προοπτική, γι αυτό που εμείς ονομάζουμε δίκαιη ανάπτυξη και για το πώς αυτό θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει και την μικρή και μεσαία επιχείρηση που για εμάς δεν είναι βαρίδι. Για εμάς δεν είναι είδος που θα πρέπει να εξαφανιστεί για να δοθεί ώθηση στην οικονομία, όπως λένε κάποιες μελέτες, κάποιες εκθέσεις που είδαμε στη δημοσιότητα και τις υποστήριξαν όλοι, παρά το γεγονός ότι και εμείς διαπιστώνουμε και αναγνωρίζουμε μια σειρά από στρεβλώσεις που πρέπει να πολεμήσουμε μαζί.
Τα 10 εργαλεία λοιπόν που σας ανέπτυξα πιστεύω ότι συνδέονται μεταξύ τους ρευστότητα, βιώσιμη ρύθμιση, χρέος, χρηματοδότηση, γνώση, τεχνολογία, δυνατότητα συνεργασίας και ανάπτυξης. Και θαρρώ ότι αυτή είναι η ουσία της αλλαγής κατεύθυνσης για την οποία μίλησα αρχικά.
Στην ομιλία μου που χρειάζεται η αναπτυξιακή στρατηγική, η αναπτυξιακή πολιτική στη χώρα μας. Γιατί δίκαιη ανάπτυξη Τι σημαίνει; Σημαίνει οι δυνατότητες να διαχέονται στην πραγματική οικονομία, Να μην συγκεντρώνονται σε λίγους. Γι αυτό οι επιχειρήσεις που αποτελούν τη βάση της πραγματικής οικονομίας δεν μπορεί να βρίσκονται διαρκώς στο περιθώριο της αναπτυξιακής πολιτικής. Πρέπει να βρίσκονται στο κέντρο της. Ελπίζω να αντιλαμβάνεστε οτι αυτό που σκοπεύουμε είναι με δύο λόγια να ανοίξουμε τα παράθυρα της ελληνικής οικονομίας, να μπει φρέσκος αέρας, να σταματήσουμε το ξεπούλημα της κρατικής και της ιδιωτικής περιουσίας, να αυξήσουμε την παραγωγική ικανότητα της χώρας, να επιταχύνουμε τη σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, να καταστήσουμε ισχυρότερη τη θέση μας στον νέο διεθνή καταμερισμό εργασίας. Σας είπα εξαρχής ότι η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου και ο δραστικός περιορισμός της διαφθοράς είναι ζήτημα πολιτικής βούλησης και πολιτικής επιλογής. Και για να γίνει εφικτή αυτή η αλλαγή χρειάζεται μια κυβέρνηση που θα λειτουργήσει με διαφάνεια και με εντιμότητα για λογαριασμό των πολλών και όχι των λίγων. Αυτό είναι το δικό μας σχέδιο. Αυτό είναι το δικό μας όραμα για τη χώρα. Και αυτό το σχέδιο, σε αντίθεση με όσα υλοποιεί η σημερινή κυβέρνηση. Θέλω να γνωρίζετε, αγαπητοί φίλοι, πρόεδροι, Αντιπρόεδροι, μέλη του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου, ότι αυτό το σχέδιο σας συμπεριλαμβάνει. Και αν ενώσουμε δυνάμεις, είναι βέβαιο ότι μπορούμε να το πετύχουμε. Να χτίσουμε μια Ελλάδα που θα παράγει περισσότερα, θα μοιράζει δικαιότερα και που όλες και όλοι θα ζούμε καλύτερα, με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και προοπτική. Σας ευχαριστώ θερμά για την υπομονή και την προσοχή σας.
