Τον Αύγουστο όλα τα νησιά μοιάζουν ζωντανά. Η αλήθεια τους φαίνεται τον Φεβρουάριο: αν το σχολείο έχει μαθητές, αν το ιατρείο έχει γιατρό, αν το πλοίο έρχεται.
Στην Κάσο, όπου ολοκληρώνεται σήμερα το 17ο Πανελλήνιο Συνέδριο Μικρών Νησιών, η συζήτηση είχε ένα όνομα γι' αυτό: «δικαίωμα παραμονής». Να μπορείς να ζήσεις, να δουλέψεις και να μεγαλώσεις τα παιδιά σου στον τόπο σου όλο τον χρόνο. Δεν είναι πια μόνο αίτημα των νησιών. Είναι η νέα πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που τον Ιούνιο υιοθέτησε και την πρώτη της Στρατηγική για τα Νησιά.
Για εμάς είναι ο πρώτος στόχος του προγράμματός μας για τα νησιά: το «δωδεκάμηνο νησί». Χαιρόμαστε που γίνεται κοινός τόπος, ακόμη και για την κυβέρνηση, που συνδιοργάνωσε το συνέδριο μέσω της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου. Μόνο που κυβερνά επτά χρόνια, και η απόσταση εξακολουθεί να γίνεται ανισότητα.
Οι νησιώτες το ξέρουν από πρώτο χέρι. Οι επιχειρήσεις των νησιών πληρώθηκαν τον περασμένο Δεκέμβριο για μεταφορές του 2022, και για τις δαπάνες του 2023 οι αιτήσεις άνοιξαν μόλις αυτό το καλοκαίρι. Όταν λείπει γιατρός από ένα μικρό νησί, μετακινείται ένας από το διπλανό, που μένει με τη σειρά του ακάλυπτο. Και την εβδομάδα του συνεδρίου η Βουλή ψήφισε νόμο που καταργεί την υπουργική έγκριση των τιμολογίων στα λιμάνια που ιδιωτικοποιούνται και αφήνει τον καθορισμό τους στις διοικήσεις τους. Η κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι τα τέλη της ακτοπλοΐας εξαιρούνται. Το ζήτημα όμως είναι ότι το Δημόσιο χάνει ακόμη ένα εργαλείο ελέγχου σε υποδομές από τις οποίες εξαρτάται κάθε νησί.
Οι νησιώτες δεν χρειάζονται άλλα οράματα με μακρινό ορίζοντα. Έχουν εκκρεμότητες από το 2022.
Εμείς προτείνουμε κάτι φιλόδοξο στον τίτλο, αλλά κυρίως δεσμευτικό στην πράξη.
Το δικαίωμα παραμονής στον νόμο, και να μετριέται. Κάθε νησί θα έχει τέσσερις δείκτες, που θα δημοσιεύονται κάθε χρόνο από ανεξάρτητο Ερευνητικό Ινστιτούτο Νησιωτικής Πολιτικής: πόσοι μένουν τον χειμώνα, πόσα παιδιά γράφτηκαν στο σχολείο, πόσες δουλειές κρατούν δώδεκα μήνες, πόσο κοστίζει ένα σπίτι. Κάθε μέτρο θα κρίνεται από το αν τους βελτιώνει. Και όποιος επιλέγει να εγκατασταθεί μόνιμα σε ένα μικρό νησί, νέα οικογένεια, επαγγελματίας ή επιστήμονας, γίνεται ισότιμο μέλος της κοινωνίας του.
Νησιωτικό ισοδύναμο: ίσο κόστος και ίση υπηρεσία. Ζητάμε εξόφληση όλων των οφειλών του Μεταφορικού Ισοδύναμου, πληρωμές σε σταθερές ημερομηνίες και επέκταση της επιδότησης καυσίμων σε όλα τα νησιά. Μαζί με την επιδότηση, εγγυημένο επίπεδο υπηρεσίας για κάθε νησί: ελάχιστα δρομολόγια την εβδομάδα, μέγιστος χρόνος ως το κοντινότερο κέντρο υγείας και δυνατότητα αυθημερόν εξυπηρέτησης. Προτεραιότητα έχουν τα νησιά που είναι απομακρυσμένα διπλά, από την ηπειρωτική χώρα και από το κέντρο της περιφέρειάς τους. Και, όπως δεσμευτήκαμε στη ΔΕΘ, κάλυψη μέρους του πρόσθετου κόστους μετακίνησης, ενέργειας και βασικών αγαθών για κάθε οικισμό κάτω των 1.000 κατοίκων.
Σπίτι για όσους κρατούν το νησί ανοιχτό. Εγγυημένη κατοικία για τον γιατρό, τη δασκάλα και τον λιμενικό, σε δημόσια και κλειστά κτίρια που καταγράφονται νησί προς νησί. Κίνητρα ανακαίνισης για τον ιδιοκτήτη που δεσμεύεται να νοικιάζει όλο τον χρόνο, όχι για εξοχική ή βραχυχρόνια χρήση.
Δουλειά δώδεκα μήνες. Νέες θέσεις του Δημοσίου που γίνονται από οθόνη, όπως η τηλεφωνική εξυπηρέτηση πολιτών, να στελεχώνονται από μόνιμους κατοίκους μικρών νησιών αντί για την Αθήνα. Και επένδυση στη γαλάζια παραγωγή, δηλαδή αλιεία, καρνάγια και μεταποίηση, ώστε το εισόδημα του νησιού να μην κρέμεται από τέσσερις μήνες τουρισμού.
Χειμώνας με ανοιχτές πόρτες. Ένα «Σπίτι της Κοινότητας» σε κάθε μικρό νησί, σχολεία ανοιχτά τα απογεύματα και κοινοτικό παντοπωλείο εκεί όπου κλείνει το τελευταίο μαγαζί, για να έχει το χωριό πού να μαζευτεί όταν φύγει το τελευταίο καλοκαιρινό πλοίο. Και ενεργειακές κοινότητες, ώστε η ενέργεια του νησιού να μένει στους κατοίκους του.
Για να ισχύσουν όλα αυτά, οι αποφάσεις για τα νησιά πρέπει να παίρνονται από τα νησιά. Όποιος σχεδιάζει την πολιτική για το Αιγαίο οφείλει να ζει στο Αιγαίο. Γι' αυτό, όπως δεσμευτήκαμε στη ΔΕΘ, το Υπουργείο Νησιωτικής Πολιτικής μεταφέρεται στη Λέσβο, στο πλαίσιο της μετακίνησης πέντε υπουργείων εκτός Αττικής σε βάθος δεκαετίας.
Τον επόμενο Φεβρουάριο τα μικρά νησιά θα δείξουν ξανά ποιος τα θυμήθηκε μόνο στο συνέδριο. Εμείς δεσμευόμαστε να κριθούμε με αυτό το μέτρο από την πρώτη χρονιά.
Η βιωσιμότητα των αλιευτικών επιχειρήσεων εξαρτάται τόσο από το πραγματικό κόστος κάθε εξόδου στη θάλασσα όσο και από την αποτελεσματική προστασία των αλιευτικών πεδίων του Αιγαίου.
Η επιστολή της Ελληνικό Μετρό της 6ης Μαΐου 2026, που αποκαλύπτει σήμερα η «Εφημερίδα των Συντακτών», γκρεμίζει όσα έλεγε επί μήνες η κυβέρνηση για την Κυψέλη.
