Μ. Πλειώνης: Είναι καιρός να αξιοποιήσουμε την ελληνική επιστημονική κοινότητα για την Ελλάδα

Για την ανάγκη της πρόληψης

Γνωρίζουμε ότι στην περιοχή μας, λόγω του γεγονότος ότι θεωρείται hotspot της κλιματικής, έχουμε μεγαλύτερη ένταση και συχνότητα των καταστροφικών φαινομένων. Επομένως, αυτή η γνώση μας δημιουργεί την υποχρέωση να σχεδιάσουμε με πολύ καλύτερο τρόπο τα επόμενα μας βήματα σαν πολιτεία, σαν κοινωνία, για να αντιμετωπίσουμε αυτά που έρχονται.

Η μία φυσική καταστροφή αλληλεπιδρά με την άλλη και δημιουργεί ένα σύνθετο πρόβλημα, το οποίο πρέπει να το αντιμετωπίσουμε γνωρίζοντας εκ προοιμίου ποια είναι η τρωτότητα και η επικινδυνότητα κάθε περιοχής και κάθε οικοσυστήματος. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να κάνουμε πολιτικές πρόληψης – συγκεκριμένες όμως, γιατί όλοι πλέον μιλάνε για πρόληψη. Πολύ λίγοι έχουν όμως συγκεκριμένο πρόγραμμα για το πώς μπορούμε να να το υλοποιήσουμε.

Όλες οι υποδομές οι οποίες θα αναπτυχθούν από εδώ και στο εξής, θα πρέπει να παίρνουν υπόψη τους όχι τις συνθήκες του σήμερα, αλλά του αύριο. Θα πρέπει να προβλέψουμε ποιες θα είναι οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στις υποδομές, στα οικοσυστήματα, στις τοπικές κοινωνίες, στο μέλλον και να κάνουμε τον σχεδιασμό μας από σήμερα.»

Tι πρέπει να κάνουμε στην Ελλάδα

Ακόμα και αν σταματούσαμε σήμερα την παραγωγή θερμοκηπικών αερίων, η κλιματική αλλαγή θα συνεχίσει να επιδρά στον πλανήτη ακριβώς γιατί ο χρόνος που χρειάζεται για να απορροφηθεί το διοξείδιο του άνθρακος είναι πολύ μεγαλύτερος από τον χρόνο που απαιτείται για να σταματήσουν οι οι ρυπογόνες εταιρείες και χώρες να παράγουν θερμοκηπικά αέρια.

Εμείς θεωρούμε ότι για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα τα μελλοντικά και να αναπτύξουμε πολιτικές ανθεκτικότητας για τη χώρα, είναι απαραίτητο να μελετήσουμε και να κατανοήσουμε το επίπεδο διακινδύνευσης που υπάρχει στις διαφορετικές περιοχές της χώρας, σε όλη την ελληνική επικράτεια, ακόμα και σε επίπεδο δημοτικών διαμερισμάτων.

Αυτό απαιτεί μια πολύ συγκεκριμένη προσέγγιση που εμείς τη λέμε διακυβέρνηση κινδύνων. Έχουμε ερευνητικές ομάδες στην Ελλάδα που ήδη κάνουν αυτή τη δουλειά. Και να φανταστείτε ότι ορισμένες από αυτές παρέχουν τα προϊόντα αυτής της δουλειάς στις πολιτικές προστασίες άλλων χωρών. Είναι καιρός να αξιοποιήσουμε την ελληνική επιστημονική κοινότητα για την Ελλάδα.

Τώρα που κατεβήκαμε με τον Αλέξη Τσίπρα στην Κρήτη, επισκεφθήκαμε τον Δήμο Αγίου Βασιλείου, όπου είχαμε τη μεγάλη καταστροφή λόγω πυρκαγιάς και δυστυχώς την απώλεια δύο πυροσβεστών. Συζητώντας και με τους πυροσβέστες, συνειδητοποιήσαμε ότι είναι μια περιοχή που κάθε χρόνο έχουμε πυρκαγιές που στις περισσότερες των περιπτώσεων είναι και πολύ δύσκολο να κατασβεστούν.

Η τοπογραφία του χώρου και οι βόρειοι άνεμοι που επιταχύνονται μέσα από τα από τα φαράγγια και βγαίνουν στο νότο με μεγάλη ένταση, δημιουργούν προϋποθέσεις για τη δυσμενή εξέλιξη των πυρκαγιών. Αυτό το γνωρίζουμε ήδη, άρα μπορούμε να πάρουμε κάποια συγκεκριμένα μέτρα.

Θα έπρεπε δηλαδή να υπάρχουν μόνιμα πυροσβεστικά κλιμάκια το καλοκαίρι στη Νότια Κρήτη, ιδιαίτερα στην περιοχή του Δήμου Αγίου Βασιλείου. Θα έπρεπε να έχουν διαθέσιμα όλα τα επιχειρησιακά εργαλεία που τους παρέχει σήμερα η Πυροσβεστική, π.χ. drones, ώστε να μπορούν να εντοπίζουν άμεσα την πυρκαγιά όταν ξεκινάει και να την καταστέλλουν.

Τώρα η πολιτική πρόληψης έχει διάφορα στάδια. Το ένα στάδιο είναι να εντοπίσουμε και να διαπιστώσουμε ποια είναι η τρωτότητα κάθε περιοχής, ποια είναι η δυνατότητα να αντεπεξέλθει σήμερα με τις συνθήκες που υπάρχουν και να παρέμβει έτσι ώστε να αυξήσει την δυνατότητα των περιοχών αυτών να αντεπεξέλθουν.

Δεν μπορώ να πω ότι δεν γίνονται προσπάθειες. Έχουν γίνει προσπάθειες. Παρ’ όλα αυτά, απέχουμε πολύ από το να αξιοποιήσουμε όλα τα επιστημονικά και επιχειρησιακά εργαλεία που έχουμε. Χρειάζεται συνεργασία. Έχουμε πάρα πολλά συναρμόδια υπουργεία, που οι πολιτικές τους άπτονται διαφορετικών πτυχών του ζητήματος και η επικοινωνία, η συνεργασία και η διασύνδεση μεταξύ τους σχεδόν ανύπαρκτη.

Εμείς στην ΕΛΑΣ προσπαθούμε και ήδη έχουμε αναπτύξει συνεργασίες μεταξύ των αντίστοιχων τομέων. Ο δικός μου τομέας συνεργάζεται συστηματικά με τον τομέα Υποδομών, με τον τομέα Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με τον τομέα Αγροτικής Ανάπτυξης και με τον τομέα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Για τις οικονομικές επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στην Ελλάδα

Δεν καταγράφει η Ελλάδα κάθε χρόνο τις μεγαλύτερες οικονομικές επιπτώσεις από την κλιματική κρίση. Πάντως, είναι πάντα ανάμεσα στις πρώτες. Είμαστε πραγματικά σε μια πολύ δυσμενή κατάσταση.

Η επίδραση που έχει στην Ελλάδα είναι σε πολλαπλά επίπεδα. Κυρίως χτυπιέται η πρωτογενής παραγωγή, η αγροτική οικονομία, η κτηνοτροφία, η μικρή βιοτεχνία, με αποτέλεσμα να έχουμε, όπως είχαμε και φέτος στην Κρήτη τρομερές καταστροφές. Αυτό διαπιστώσαμε στην περιοδεία που κάναμε με τον Αλέξη Τσίπρα. Με αποτέλεσμα ο ήδη επιβαρυμένος πρωτογενής τομέας να αντιμετωπίζει ακόμα μεγαλύτερα προβλήματα.

Η πολιτεία καθυστερεί χαρακτηριστικά να δώσει τις απαραίτητες αποζημιώσεις. Να φανταστείτε στο Αρκαλοχώρι που είχε γίνει ο σεισμός, οι άνθρωποι ακόμα ζουν σε κοντέινερ και τα σχολεία είναι σε κοντέινερ, που σημαίνει ότι η πολιτεία καθυστερεί ανεπίτρεπτα.

Εμείς εκπονούμε ένα σχέδιο με ταχεία και δίκαιη αποκατάσταση. Έχουμε σκοπό να υπάρχει ένα μόνιμο ταμείο αποκατάστασης που δε θα χρειάζεται κάθε φορά που θα υπάρχει μια φυσική καταστροφή να ψάχνουμε να βρίσκουμε τους πόρους. Θα πρέπει να υπάρχουν οι πόροι ήδη εξασφαλισμένοι, ωστέ να αποκαθίστανται άμεσα οι υποδομές, αλλά και να δίνονται τα απαραίτητα στους ανθρώπους που έχουν πληγεί.

Η αποκατάσταση θα πρέπει να βασίζεται σε αυτό που λέμε build back better. Δηλαδή θα πρέπει να δημιουργεί τις προϋποθέσεις να είναι πιο ανθεκτικές οι υποδομές που θα συσταθούν για τις μελλοντικές εξελίξεις της κλιματικής αλλαγής και όχι απλά να επανέλθουν τα πράγματα εκεί που ήταν πριν.

Επομένως, έχουμε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο το οποίο αν μας δώσει ο ελληνικός λαός τη δυνατότητα να κυβερνήσουμε, θα το εφαρμόσουμε.

Για τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια

Θέλω να ξεκαθαρίσω ότι η απανθρακοποίηση και η ενεργειακή μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές είναι απολύτως απαραίτητη. Αν θέλουμε τα παιδιά μας και οι μελλοντικές γενιές να ζήσουν σε έναν πλανήτη ο οποίος δε θα καίγεται, είναι απαραίτητο να μεταβούμε σε αυτή τη λύση.

Στον βαθμό που έχει γίνει μετάβαση, έγινε με βίαιο τρόπο. Η απολιγνιτοποίηση στην Ελλάδα δεν έγινε με ένα σχεδιασμό ικανό να διασφαλίσει μια ομαλή μετάβαση. Έγινε χωρίς να συμβουλευτούμε τις τοπικές κοινωνίες, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν οι αντιθέσεις και αντιπαραθέσεις που γνωρίζουμε και φυσικά δεν έχει γίνει και με τον πιο δίκαιο τρόπο, ώστε ο κόσμος να νιώσει ότι αυτή η μετάβαση δεν θα την πληρώσει.

Να σας πω χαρακτηριστικά ότι η ενεργειακή ανεξαρτησία της Ελλάδας μειώθηκε από το 35% –ήμασταν πάντα εξαρτημένοι και με το λιγνίτη ακόμα– γύρω στο 12-14%. Δηλαδή εισάγουμε περίπου το 86% της ενέργειας που καταναλώνουμε.

Η εγκατεστημένη ισχύς των ΑΠΕ που έχουν τοποθετηθεί στην Ελλάδα είναι αρκετά μεγάλη, αλλά ένα πολύ μεγάλο μέρος της παραγόμενης ενέργειας χάνεται. Το 2025 χάθηκαν 1,7 TWh ενέργειας που θα μπορούσαν να έχουν τροφοδοτήσει με ενέργεια για ενάμιση μήνα όλη την Αττική. Χάθηκε λόγω του γεγονότος ότι δεν έχουμε συστήματα αποθήκευσης.

Η άποψή μας είναι ότι σε μεγάλο βαθμό έχει κορεστεί η ενδοχώρα από τα αιολικά και θα πρέπει να κινηθούμε σε άλλες κατευθύνσεις, π.χ. παράκτια αιολικά –σε περιοχές φυσικά εκτός Natura– μακριά από τουριστικά μέρη, ώστε να μην επηρεαστεί το τουριστικό προϊόν. Να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις να έχουμε και παραγόμενη ενέργεια που απαιτείται για να πάμε στη μετάβαση αυτή που συζητάμε, αλλά παράλληλα να μην συνεχίσουν να φυτρώνουν ανεμογεννήτριες στην ενδοχώρα.

Για τους αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες

Ο πρωθυπουργός της χώρας και άλλοι συν αυτώ έχουν προσφάτως μιλήσει για την πιθανότητα να αξιοποιήσει η Ελλάδα τους μικρούς αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες, τους λεγόμενους SMR ως μια οικονομικότερη και πράσινη λύση.

Καταρχάς αυτό δεν στηρίζεται σε κανένα πρακτικό δεδομένο. Έχουμε κάνει και συγκεκριμένη μελέτη στο Ινστιτούτο Αλέξης Τσίπρας με τη Βανέσα την Κατσαρδή, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Είναι διαπιστωμένο παγκοσμίως από πάρα πολλές μελέτες που έχουν γίνει –εκτός βέβαια αυτών που είναι της πυρηνικής βιομηχανίας– ότι δεν είναι ούτε οικονομικότεροι, ούτε ασφαλέστεροι, ούτε φυσικά μπορούν να αλλάξουν την γεωπολιτική εξάρτηση που υπάρχει σήμερα από το φυσικό αέριο: από εκεί που είσαι εξαρτημένος από τους παραγωγούς φυσικού αερίου, θα είσαι εξαρτημένος από τους παραγωγούς απεμπλουτισμένου ουρανίου.

Η επικινδυνότητα επίσης συνεχίζει να υπάρχει. Ιδιαίτερα άμα θες να παράξεις μεγάλη ποσότητα πυρηνικής ενέργειας, δεν μπορείς να το κάνεις με έναν αρθρωτό πυρηνικό αντιδραστήρα. Χρειάζεται να έχεις μια συστοιχία. Και υπάρχει βιβλιογραφία που λέει ότι οι συστοιχίες μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων δεν έχουν ακόμα αξιολογηθεί κατά πόσο είναι ασφαλείς.

Και οικονομικά δεν είναι πιο συμφέροντες. Μάλιστα, η Αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών αναφέρει σε πρόσφατη μελέτη της ότι η αιολική ενέργεια και η ηλιακή ενέργεια είναι σαφώς πιο φθηνές από ότι είναι η παραγωγή ενέργειας από τους αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες.

Αλλά επιπλέον έχουμε και στοιχεία τα οποία μας οδηγούν στο να συνειδητοποιούμε ότι δεν είναι η λύση για την Ελλάδα. Με τη λύση της αιολικής και ηλιακής ενέργειας που είναι άπλετη και πραγματικά είμαστε ευλογημένος τόπος η Ελλάδα όσον αφορά αυτό, δεν έχουμε καμία εξάρτηση.

Επιπλέον, υπάρχει και το πρόβλημα της εναπόθεσης των πυρηνικών αποβλήτων. Αυτό δεν έχει λυθεί για καμία χώρα, όχι μόνο για την Ελλάδα. Και υπάρχει και το γεγονός φυσικά ότι δεν έχουμε καμία εμπειρία. Άλλες χώρες που έχουν μεγάλους πυρηνικούς αντιδραστήρες έχουν και ρυθμιστικές αρχές, έχουν εμπειρία και τεχνολογία και πολλούς επιστήμονες που ασχολούνται με το θέμα. Εμείς δεν έχουμε.

Για όσους αμφισβητούν την κλιματική αλλαγή

Υπάρχει κόσμος, αλλά και λίγοι επιστήμονες, που αρέσκονται σε θεωρίες συνωμοσίας για τους όποιους λόγους: κοινωνικούς, ψυχολογικούς, αυτό είναι μια άλλη κουβέντα.

Ότι βιώνουμε την κλιματική αλλαγή είναι γεγονός. Αυτό το γνωρίζουμε από τις μετρήσεις και από όλα τα κλιματικά μοντέλα τα οποία επιβεβαιώνονται μέρα με τη μέρα. Το ζήτημα που θέτουν οι αμφισβητίες είναι κατά πόσο η κλιματική αλλαγή είναι ανθρωπογενής. Κάνοντας συγκεκριμένες μελέτες και βλέποντας ιστορικές αναφορές, μπορούμε να πάμε πίσω τουλάχιστον οχτακόσιες χιλιάδες χρόνια, να δούμε ποιες ήταν οι αυξομειώσεις της θερμοκρασίας και των θερμοκηπικών αερίων.

Βλέπουμε λοιπόν ότι ποτέ στο παρελθόν δεν είχαμε ανάλογα ποσά θερμοκηπιακών αερίων και ανάλογες θερμοκρασίες. Είχαμε αυξομειώσεις της θερμοκρασίας –υπάρχει κάποια περιοδικότητα, μην μπούμε σε λεπτομέρειες– αλλά στα ύψη τα σημερινά δεν είχαμε ποτέ.

Και οι σημερινές συνθήκες συμπίπτουν ακριβώς με τη βιομηχανική επανάσταση που γνωρίζουμε ότι παράγουμε θερμοκήπια αέρια.

Άρα: το ότι έχουμε παραγωγή επιπλέον θερμοκηπιακών αερίων το γνωρίζουμε, το μετράμε. Η επίδραση που έχουν τα θερμοκήπια αέρια, η φυσική επίδραση πάλι γνωρίζουμε ποια είναι, ότι εγκλωβίζουν τη θερμότητα μέσα στον πλανήτη και δεν μπορεί να φύγει στο διάστημα. Κι αυτό το υποστηρίζουν εκατοντάδες χιλιάδες επιστήμονες από όλο τον πλανήτη, που δεν έχουν κάποια επικοινωνία μεταξύ τους για να φτιάξουν κάποιο δίκτυο. Είναι επιστήμονες από διαφορετικές φυλές του πλανήτη, διαφορετικές θρησκείες, διαφορετικά φύλα, διαφορετικές χώρες. Άρα θα απαιτούσε μια παγκόσμια συνωμοσία.

Για την διαμάχη του Αστεροσκοπείου με την κυβέρνηση

Στο Εθνικό Αστεροσκοπείο εδώ και πολλά χρόνια συλλέγουμε μετεωρολογικά δεδομένα, κλιματικά δεδομένα, διαστημικά δεδομένα, δεδομένα σεισμικά και αυτά τα μελετάμε, τα αναλύουμε και τα παρέχουμε ανοιχτά στην πολιτεία και στην κοινωνία. Αυτή είναι η δουλειά μας και είναι κατοχυρωμένη και από το Σύνταγμα: ελευθερία στην έρευνα, στην επιστήμη, στην τέχνη, στον πολιτισμό – άρθρο 16 του Συντάγματος, παράγραφος 1.

Προς τεράστια έκπληξή μας διαπιστώσαμε μια παραφιλολογία που ξεκίνησε, κατηγορώντας το Αστεροσκοπείο ότι κάνει πολιτική. Και αυτό έγινε ακριβώς λόγω του γεγονότος ότι τα δεδομένα που εμείς ανακοινώναμε δεν ταίριαζαν με το αφήγημα της κυβέρνησης για τον τρόπο με τον οποίο αυτή διαχειριζόταν τα φυσικά φαινόμενα, τις πλημμύρες και κυρίως τις πυρκαγιές.

Μετά από μια πρώτη τοποθέτηση κάποιου στελέχους της Νέας Δημοκρατίας, στην οποία απαντήσαμε θεσμικά γιατί έπρεπε να υπερασπιστούμε τον φορέα μας, υπήρχε και συνέχεια. Ανακοινώθηκε από τον πρωθυπουργό στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης ότι το Εθνικό Αστεροσκοπείο και η ΕΜΥ πρόκειται να ενταχθούν στο Υπουργείο Πολιτικής Προστασίας και Κλιματικής Κρίσης.

Όπως καταλαβαίνετε, ένας ερευνητικός φορέας δεν έχει τίποτα να κάνει με ένα επιχειρησιακό υπουργείο. Είναι πλήρως διαφορετική και η στόχευσή του, αλλά και ο τρόπος λειτουργίας του.

Εμείς θεωρήσαμε ότι αυτό έγινε για να «φιμωθεί» το Εθνικό Αστεροσκοπείο, να μην μπορεί να εκφράζει με ελεύθερο τρόπο τις επιστημονικές εκτιμήσεις του. Εμείς αντισταθήκαμε σθεναρά και με δημόσιες ανακοινώσεις, με άρθρα στον ημερήσιο τύπο και με συλλογή υπογραφών. Ερευνητές από άλλα ερευνητικά κέντρα όλου του κόσμου οργάνωσαν συλλογή υπογραφών. Η Σύνοδος Προέδρων των Ερευνητικών Κέντρων αντιτάχθηκε. Ορισμένοι ακαδημαϊκοί αντιτάχθηκαν. Υπήρξε μια σύσσωμη αντίδραση σε αυτή την προσπάθεια χειραγώγησης του Εθνικού Αστεροσκοπείου.

Να ανοίξω μια παρένθεση εδώ και να σας πω ότι επειδή δεν είναι και αρκετά προσεκτικοί και ενημερωμένοι, δεν είχαν δει ότι το 2017, επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, όταν εγώ ήμουν πρόεδρος του Αστεροσκοπείου, είχαμε παρουσιάσει τα αποτελέσματα για μια πυρκαγιά εδώ στο Κρυονέρι Αττικής. Είχαμε υπολογίσει τη συνολική καμένη έκταση στις τριακόσιες τριάντα χιλιάδες στρέμματα.

Ο πρωθυπουργός τότε, ο Αλέξης Τσίπρας, από την ενημέρωση που είχε από την Πυροσβεστική, είχε πει ότι είναι δεκαπέντε χιλιάδες στρέμματα. Και την επόμενη ημέρα οι εφημερίδες «έγραφαν ότι το Αστεροσκοπείο διαψεύδει Τσίπρα».

Η διαφορά ήτανε ότι επί κυβέρνησης Τσίπρα δεν προσπάθησε κανείς να μας φιμώσει, ενώ επί κυβέρνησης Νέας Δημοκρατίας προσπαθούν να μας φιμώσουν. Δεν έγινε τελικά. Συνειδητοποίησαν ότι ήταν αδύνατο να ενταχθεί. Παρόλο που βγήκε ο νόμος, πήραμε παρατάσεις δύο εξάμηνα, κατά τη διάρκεια των οποίων με προσπάθεια εντός του υπουργείου, αλλά και με τη γενικότερη αντίδραση, είχε δημιουργηθεί ένα ώριμο αίτημα επιστροφής μας στη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας που καθοδηγεί όλα τα ερευνητικά κέντρα.

Για την επιστημονική έρευνα στην Ελλάδα

Το θέμα της έρευνας στην Ελλάδα είναι μια πονεμένη ιστορία. Κατ’ αρχάς, η εποπτεία της έρευνας και των ερευνητικών κέντρων περνάει ανάλογα με την κυβέρνηση και ανάλογα με τις διαθέσεις των υπουργών, πότε στο Υπουργείο Παιδείας, πότε στο Υπουργείο Ανάπτυξης.

Δεύτερον, δεν υπήρχε ποτέ μια σταθερή χρηματοδότηση της έρευνας. Ανάλογα με τα ποσά τα οποία εξασφαλίζονταν από ευρωπαϊκούς πόρους, είχαμε κάποιες προκηρύξεις ερευνητικών έργων. Πότε είχαμε, πότε δεν είχαμε, με αποτέλεσμα να μη μπορούν οι ερευνητές να κάνουν την έρευνά τους, γιατί η έρευνα δε γίνεται μόνο με χαρτί και μολύβι.

Χρειάζεσαι εργαστήρια, συνεργασίες, να προσκαλείς επιστήμονες εξωτερικού και να πηγαίνεις κι εσύ στο εξωτερικό σε συνέδρια. Επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ το πρόβλημα διορθώθηκε σε μεγάλο βαθμό. Μπήκαν οι ράγες για να λυθεί με τη σύσταση του ΕΛΙΔΕΚ.

Το ΕΛΙΔΕΚ είναι ένας φορέας χρηματοδότησης της βασικής έρευνας, για την οποία δεν υπήρχε χρηματοδότηση. Ό,τι προγράμματα μπορούσε να πάρει ο ερευνητής από τα ευρωπαϊκά προγράμματα, από Horizon ή οτιδήποτε άλλο, ήταν συνήθως προγράμματα εφαρμοσμένης έρευνας. Η εφαρμοσμένη έρευνα όμως δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τη βασική έρευνα.

Επί Νέας Δημοκρατίας, ειδικά το τελευταίο διάστημα, έχει υπάρξει μια μεγάλη δυστοκία χρηματοδότησης. Τα ερευνητικά κέντρα έχουν πρόβλημα και η Ένωση Ελλήνων Ερευνητών, το θεσμικό όργανο το συνδικαλιστικό των ερευνητών όλης της Ελλάδας, έχει βγάλει ανακοινώσεις που το αναδεικνύει.

Όπου έγινε προσπάθεια να χρηματοδοτηθεί η έρευνα, παραδείγματος χάριν στο Trust Your Stars του Υπουργείου Παιδείας, έρχεται ένα αλαλούμ. Και όχι μόνο στο Trust Your Stars του Υπουργείου Παιδείας, αλλά και στο «Ερευνώ-Καινοτομώ» της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Καινοτομίας. Υπήρξαν τεράστιες καθυστερήσεις, με αποτέλεσμα το Trust Your Stars να απενταχθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης, γιατί δεν προλάβαινε να ολοκληρωθεί στους χρόνους που επέβαλε η Ευρώπη.

Παράλληλα υπήρξαν και πάρα πολλές καταγγελίες και ενστάσεις ότι οι αξιολογήσεις έγιναν από AI, ότι ήταν πολύ ρηχές, ότι έργα που ήταν αξιόλογα δεν αξιολογήθηκαν σωστά, με αποτέλεσμα να φανεί ότι δεν υπήρχε διαφανής αξιολόγηση.

Ως ΕΛ.Α.Σ έχουμε ένα πλαίσιο θέσεων για την ανάπτυξη της έρευνας και της τριτοβάθμιας παιδείας: Ενιαίο Υπουργείο Έρευνας και Τριτοβάθμιας Παιδείας, γιατί είναι συγκοινωνούντα δοχεία και πρέπει να μπορούν να τροφοδοτεί το ένα το άλλο. Ενιαίος φορέας χρηματοδότησης, ένας μετασχηματισμός του ΕΛΙΔΕΚ, όπου θα διαχειρίζεται όλους τους πόρους της έρευνας με αδιάβλητο τρόπο και με διαφάνεια. Ανεξάρτητη αξιολόγηση από ειδικούς και αυτές οι αξιολογήσεις θα πρέπει να είναι διαφανείς και οι χρόνοι στους οποίους θα παραδίδονται να είναι σύντομοι.

Κι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι, που όλοι το συζητάνε αλλά λίγοι κάνουν τα απαραίτητα, είναι ότι θα πρέπει να στηρίξουμε την επιστροφή των επιστημόνων στην Ελλάδα, τουλάχιστον σε επίπεδο ερευνητικού οικοσυστήματος. Θα πρέπει οι μισθοί να είναι ανταγωνιστικοί και εν πάση περιπτώσει, καλύτεροι από τους σημερινούς.

Αυτό που είναι σημαντικό είναι να υπάρχει μια καθαρή και διαφανής πορεία εξέλιξης των επιστημόνων στην Ελλάδα. Και θα πρέπει να υπάρχουν συνθήκες εργασίας, εργαστήρια, γραφεία, δυνατότητα ταξιδιών, δυνατότητα πρόσκλησης επιστημόνων από το εξωτερικό, δηλαδή συνθήκες εργασίας επιστημονικές, οι οποίες θα είναι ανάλογες του εξωτερικού.»

Για τις θέσεις των διαφόρων προοδευτικών κομμάτων για την κλιματική κρίση

Στον τομέα των πολιτικών για την κλιματική κρίση και την πολιτική προστασία υπάρχουν κάποιες συγκλίσεις με άλλες δυνάμεις. Αλλά νομίζω ότι είναι αυταπόδεικτες, με την έννοια ότι όλοι μιλάνε πλέον για πρόληψη. Όλοι έχουν συνειδητοποιήσει παγκοσμίως ότι δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις τα προβλήματα με την καταστολή. Απ’ τη στιγμή που θα ξεκινήσουν να εμφανίζονται τα προβλήματα, είναι πολύ δύσκολο να τα περιορίσεις.

Εμείς από μεριάς της ΕΛ.Α.Σ έχουμε εκπονήσει ένα σχέδιο. Πρώτον, θα πρέπει να γνωρίζει η Πολιτεία τι κίνδυνοι ελλοχεύουν για κάθε περιοχή. Δεύτερον, θέλουμε να μετασχηματίσουμε τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας σε Εθνική Γραμματεία, η οποία θα έχει συνέχεια από κυβέρνηση σε κυβέρνηση, θα παρουσιάζει τα αποτελέσματά της στη Βουλή και από αυτή θα επιλέγεται ο γενικός γραμματέας.

Το τρίτο σημείο που θέλουμε να αναπτύξουμε είναι μια πυροσβεστική –την έχουμε ονομάσει Πυροσβεστική 2030– η οποία θα έχει νέο οργανόγραμμα και νέες συνθήκες εργασίας, γιατί σήμερα δυστυχώς οι πυροσβέστες ζουν έναν εφιάλτη. Δεν έχουν ούτε οικογενειακή ζωή, ούτε συνθήκες βιώσιμες για να μπορούν να συνεχίσουν να κάνουν το έργο τους. Και φυσικά κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή η ζωή τους.

Επομένως θα αλλάξουμε το επιχειρησιακό δόγμα και έχουμε αποφασίσει ότι χρειάζεται να υπάρχει μια ενιαία και σταθερή πορεία στελέχωσης του Πυροσβεστικού Σώματος με μακροχρόνιο ορίζοντα. Μπαλώματα, εποχικοί, πενταετείς, επταετείς και λοιπά θα πρέπει να λήξουν και θα πρέπει όλοι αυτοί οι άνθρωποι, οι οποίοι βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε εργασιακή επισφάλεια να τακτοποιηθούν και να ανοίξουν μια καινούργια πορεία στελέχωσης του Πυροσβεστικού Σώματος για το μέλλον.

Θεωρούμε ότι η επιστήμη και η τεχνολογία θα πρέπει να αποκτήσουν θεσμικό ρόλο και στη συνεργασία με τους επιχειρησιακούς φορείς. Με τον νέο νόμο για την ενεργή μάχη, η αλήθεια είναι ότι έχει εμπλακεί περισσότερο η επιστήμη από ότι παλαιότερα. Είναι θετικό αυτό, αλλά χρειάζεται να γίνει ευρύτερα και νομίζω ότι υπάρχει αρκετό περιθώριο ακόμα.

Όπως έχουμε πει επανειλημμένως, θα πρέπει η κοινωνία να μας βοηθήσει να πείσουμε την πολιτεία ότι η επιστήμη πρέπει να παίζει κυρίαρχο ρόλο στην προσπάθεια ενίσχυσης των επιχειρησιακών δυνάμεων. Δεν θα σβήνει τις φωτιές η επιστήμη. Τις φωτιές τις σβήνει το Πυροσβεστικό Σώμα, αλλά η επιστήμη θα δώσει εργαλεία στην πρόληψη και στα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και σε τεχνολογίες αντιμετώπισης.

Πρέπει επίσης οπωσδήποτε να αναπτυχθεί η Δασική Υπηρεσία. Έχει υποστελεχωθεί χρόνια τώρα, θα πρέπει να ενισχυθεί, θα πρέπει να έχει λόγο και συνεργασία με την Πυροσβεστική. Είναι αυτοί που γνωρίζουν το δάσος.

Ένα άλλο ζήτημα, το οποίο νομίζω αναδείχθηκε πολύ ξεκάθαρα την προηγούμενη αντιπυρική περίοδο, είναι ποιος φταίει πολλές φορές για την έναρξη των πυρκαγιών. Διαπιστώσαμε και στην Κρήτη και στο Πόρτο Γερμενό ότι ο εμπρηστής μπορεί να μην είναι άτομο, αλλά τα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Δυστυχώς δεν υπάρχει ένα αυστηρό πλαίσιο για τη λειτουργία τους, παρόλο που υπάρχουν νομοθετικές ρυθμίσεις που δεν επιβάλλουν, αλλά ας πούμε δείχνουν προς τις εταιρείες ότι θα πρέπει να παίρνουν τα μέτρα τους και να καθαρίζουν τους χώρους γύρω από τους αγωγούς μεταφοράς ενέργειας.

Αλλά αυτό δεν φτάνει. Χρειάζεται να υπάρχουν και κατασταλτικές διαδικασίες και επίσης θα πρέπει να υπάρξει υπογειοποίηση. Το Ταμείο Ανάκαμψης είχε μέσα χρηματοδότηση για υπογειοποίηση ενός ποσοστού του δικτύου. Ένα μεγάλο μέρος αυτής της χρηματοδότησης απεντάχθηκε – που έτσι κι αλλιώς δεν ήταν ικανή για να λύσει το πρόβλημα.

Μία από τις προτάσεις μας είναι να ενισχυθούν, να ενισχυθεί η τοπική αυτοδιοίκηση και σε προσωπικό και σε μέσα, ενώ θα πρέπει να ενισχυθεί ο πυροσβεστικός εθελοντισμός, καθότι υπάρχουν περιοχές της Ελλάδας που οι μόνιμες δυνάμεις της Πυροσβεστικής δεν φτάνουν για να καλύψουν τις ανάγκες.

Ακούστηκε στον δημόσιο διάλογο ότι στην Ελλάδα έχουμε το μεγαλύτερο αριθμό πυροσβεστών αναλογικά με τον πληθυσμό μας, άμα συγκρίνουμε με άλλες χώρες της Ευρώπης. Αυτό που δεν μας είπαν είναι όμως ότι σε άλλες χώρες της Ευρώπης μπορεί να είναι λιγότεροι αναλογικά οι μόνιμοι πυροσβέστες απ’ ό,τι είναι στην Ελλάδα, όμως δεν έχουν την τοπογραφία της Ελλάδας που είμαστε διασπασμένοι σε εκατοντάδες νησιά και επιπλέον, ο εθελοντισμός στις άλλες χώρες είναι πάρα πολύ μεγάλος.

Στη Γερμανία είναι πάνω από ένα εκατομμύριο εθελοντές πυροσβέστες εκπαιδευμένοι. Στην Αυστρία είναι πολλές εκατοντάδες χιλιάδες. Στην Ελλάδα είναι μόνο τρεισήμισι χιλιάδες. Αυτό θα πρέπει να γίνει μια κουλτούρα και στην Ελλάδα, αλλά για να γίνει θα πρέπει να δώσουμε κίνητρα ασφαλιστικά και οικονομικά – να μη χάνουν οι άνθρωποι τη δουλειά τους ή το μεροκάματο τις μέρες που καλούνται να βοηθήσουν την Πυροσβεστική.

Δείτε το βίντεο της συνέντευξης στο in.gr