Γ. Σαλπέας: Η πράσινη μετάβαση στη ναυτιλία χρειαζεται σχέδιο με ρεαλισμό και όχι αναβολή

Στα πλαίσια του φόρουμ NAVIGATOR 2026, η κυβέρνηση, δια μέσου του αρμόδιου Υπουργού Ναυτιλίας, χαρακτήρισε την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας «ευγενή στόχο» που πρέπει να υπηρετηθεί «με ρεαλισμό». Στο πρώτο συμφωνούμε. Για το τι σημαίνει το δεύτερο, διαφωνούμε ριζικά. Γιατί στη δική του τοποθέτηση, ο ρεαλισμός καταλήγει να σημαίνει αναμονή. «Δεν υπάρχουν ακόμη, αλλά ούτε και στο εγγύς μέλλον, εναλλακτικά καύσιμα σε επαρκή κλίμακα», είπε. Άλλες λύσεις μπορεί να προκύψουν «τα επόμενα δέκα με δεκαπέντε χρόνια», ίσως και η πυρηνική ενέργεια, και ως τότε «θα δούμε». Στο μεταξύ, το LNG ως μεταβατικό καύσιμο και «προσεκτικά και μελετημένα βήματα».

Ο ρεαλισμός όμως δεν σταματά στην περιγραφή της δυσκολίας. Ρεαλιστής είναι όποιος έχει σχέδιο, χρονοδιάγραμμα και χρήματα για να την ξεπεράσει, και αυτά ακριβώς λείπουν από την πολιτική της κυβέρνησης.

Τι δίδαξε το Ορμούζ

Ο Υπουργός επικαλέστηκε την κρίση στα Στενά του Ορμούζ για να δικαιολογήσει τα προσεκτικά βήματα. Η κρίση όμως δείχνει προς την αντίθετη κατεύθυνση, και το παραδέχτηκε ο ίδιος όταν είπε για το LNG ότι "όλοι το θεωρούσαν δεδομένο, μέχρι που έκλεισαν τα Στενά του Ορμούζ". Ο πόλεμος στο Ιράν έδειξε πού είναι το πραγματικό σημείο ευαλωτότητας της χώρας: στην εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Το κόστος φάνηκε αμέσως. Σύμφωνα με την ετήσια μελέτη της XRTC για την ακτοπλοΐα, το ναυτιλιακό πετρέλαιο στον Πειραιά έφτασε την άνοιξη κοντά στα 1.200 ευρώ τον τόνο, όταν το 2025 κινούνταν μεταξύ 500 και 600 ευρώ. Η πρόσθετη επιβάρυνση του κλάδου υπολογίστηκε σε 18 έως 25 εκατ. ευρώ τον μήνα. Για να μη φτάσει αυτό το κόστος στο εισιτήριο, μπήκε μπροστά ο κρατικός προϋπολογισμός. «Δώσαμε 27 εκατ. πέρυσι, 56 εκατ. φέτος, και αυτό για να μπορέσουν να συγκρατηθούν οι τιμές των εισιτηρίων», είπε ο ίδιος ο Υπουργός τον Μάρτιο. Αυτός είναι ο λογαριασμός της αναμονής και τον πληρώνει ο φορολογούμενος. Είναι χρήματα που ξοδεύονται για να απορροφηθεί κάθε νέο σοκ του πετρελαίου, αντί να χτίζουν τα πλοία που θα μας προστατεύσουν από το επόμενο.

Παρουσιάζοντας στη Θεσσαλονίκη, στις 2 Σεπτεμβρίου, το οικονομικό πρόγραμμα της ΕΛ.Α.Σ. ο Αλέξης Τσίπρας έθεσε τον στόχο να πάψουμε επιτέλους να καίμε πετρέλαιο για να ανάψει μια λάμπα στο Αιγαίο. Ο ίδιος στόχος ισχύει και για το πλοίο που συνδέει το νησί με τη στεριά. Όποιος θέλει ενεργειακή ασφάλεια επιταχύνει τη μετάβαση, αντί να την παγώνει.

Το πρόβλημα της ακτοπλοΐας είναι τα χρήματα και το σχέδιο

Για την ποντοπόρο ναυτιλία, η συζήτηση για τα καύσιμα του μέλλοντος είναι πράγματι ανοιχτή. Στην ακτοπλοΐα όμως αρκετές λύσεις υπάρχουν ήδη:

•η ηλεκτροδότηση των πλοίων από τη στεριά, όσο βρίσκονται στο λιμάνι

•τα υβριδικά και ηλεκτρικά πλοία για τις μικρές αποστάσεις

•πάνω απ' όλα, ένας νεότερος και αποδοτικότερος στόλος

Την εικόνα την καταγράφει το ίδιο το Υπουργείο. Το Master Plan που έθεσε σε διαβούλευση τον Μάρτιο υπολογίζει τον μέσο όρο ηλικίας του ακτοπλοϊκού στόλου πάνω από τα 27 χρόνια. Υπολογίζει επίσης το χρηματοδοτικό κενό της μετάβασης σε 5,46 δισ. ευρώ, σε παρούσα αξία, για την περίοδο έως το 2050.

Η XRTC εκτιμά ότι η χώρα μπορεί να αντλήσει περίπου 1,5 δισ. ευρώ έως το 2030 από το ευρωπαϊκό Ταμείο Εκσυγχρονισμού. Τον Ιούνιο του 2025, ο Υπουργός εξήγγειλε ότι 300 εκατ. από αυτό το Ταμείο θα πάνε στη ναυπήγηση νέων πράσινων πλοίων. Έναν χρόνο αργότερα, η ίδια μελέτη κατέγραφε ότι τα χρήματα παραμένουν ανενεργά και ότι ο φορέας που θα τα διαχειριστεί δεν έχει καν συσταθεί. Την ίδια ώρα, οι τριάντα μικρές εταιρίες με τα 75 πλοία τους δεν μπορούν να βρουν χρηματοδότηση, και πολλές από αυτές κρατούν ζωντανές τις άγονες και τις ενδονησιωτικές γραμμές. Αυτό που η κυβέρνηση ονομάζει προσεκτικά και μελετημένα βήματα, στην πράξη μοιάζει πολύ περισσότερο με ακινησία.

Η πρόταση μας

Εμείς, δεν προτείνουμε πράσινη μετάβαση με κάθε κόστος. Αντίθετα, πιστεύουμε ότι μπορεί και πρέπει αυτή να οργανωθεί δίκαια, ότι το κόστος της δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να μετακυλιστεί στους νησιώτες, και ότι το δημόσιο χρήμα πρέπει να αφήνει πίσω του δημόσια περιουσία. Υπάρχουν εναλλακτικές και μέτρα που μπορούν να παρθούν προς αυτήν την κατεύθυνση. Συγκεκριμένα:

•Εθνικός Χρηματοδοτικός Μηχανισμός Πράσινης Μετάβασης Ακτοπλοΐας

-Στις άγονες γραμμές, πρόγραμμα πράσινων πλοίων που θα ανήκουν στο Δημόσιο, ώστε τα δημόσια χρήματα να χτίζουν δημόσιο στόλο. Το σχήμα "Green Ferries", με πλοία δημόσιας κυριότητας, το παρουσίασε η ίδια η κυβέρνηση μαζί με την EBRD τον Μάρτιο του 2025. Εμείς προτείνουμε να γίνει κανόνας για όλες τις άγονες γραμμές, με χρηματοδότηση από τα έσοδα του Ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας ρύπων (ETS).

-Για τον υπόλοιπο στόλο, χαμηλότοκα δάνεια και εγγυήσεις, με προτεραιότητα στις μικρές εταιρίες και με όρο την εταιρική διαφάνεια.

•Τα έσοδα του ETS που αναλογούν στη ναυτιλία να επιστρέφουν, με διάταξη νόμου, στη ναυτιλία και στα νησιά. Μαζί τους, οι ευρωπαϊκοί πόροι του AFIF, της EBRD και του νέου μηχανισμού στήριξης της ναυτιλίας που προβλέπει η αναθεώρηση του ETS. Καμία επιβάρυνση στο εισιτήριο.

•Πράσινα λιμάνια, με ηλεκτροδότηση των πλοίων από τη στεριά και υποδομές για τα νέα καύσιμα. Παράλληλα, ολοκλήρωση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων των νησιών.

•Μετασκευές και ναυπηγήσεις στα ελληνικά ναυπηγεία και στη ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη του Περάματος. Έτσι η μετάβαση θα αφήσει στη χώρα παραγωγή και θέσεις εργασίας και δεν θα περιοριστεί σε εισαγωγές εξοπλισμού.

•Δημόσια στήριξη δεμένη με την τήρηση των συλλογικών συμβάσεων και με την εκπαίδευση των ναυτικών στα νέα καύσιμα και τις νέες τεχνολογίες. Δίκαιη μετάβαση δεν γίνεται χωρίς τους ανθρώπους της θάλασσας.

•Ενεργειακή Δημοκρατία στα νησιά, με ενεργειακές κοινότητες. Το πρόγραμμα GReco Islands να περάσει από τα τοπικά σχέδια δράσης στα έργα, ώστε το όφελος να μένει στον τόπο.

Πολλά από αυτά είναι σήμερα μοιρασμένα σε διαφορετικά υπουργεία, και για αυτό η πρότασή μας για την αναδιοργάνωση του Υπουργείου Ναυτιλίας ξεκινά από ένα ενιαίο κέντρο σχεδιασμού για όλες τις πολιτικές της θάλασσας. Έτσι, η μετάβαση θα έχει έναν υπεύθυνο και όχι πολλούς ενδιάμεσους.

Ο πραγματικός ρεαλισμός

Κανείς δεν ζητά από την Ελλάδα να σώσει μόνη της τον πλανήτη. Της ζητείται κάτι πιο απλό και πιο επείγον: να προστατεύσει τους ανθρώπους της από ένα κόστος που ήδη πληρώνουν, ως φορολογούμενοι σήμερα και ως επιβάτες με την επόμενη κρίση. Ο νησιώτης δεν χρειάζεται ρητορική για ευγενείς στόχους. Χρειάζεται ένα κράτος που σχεδιάζει και που, όταν πληρώνει, χτίζει κάτι που μένει.

Για την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, ρεαλισμός σημαίνει τρία πράγματα. Σχέδιο με χρονοδιάγραμμα από σήμερα. Πόρους που παράγει η ναυτιλία και επιστρέφουν στη θάλασσα και στα νησιά. Πλοία που χτίζονται με δημόσιο χρήμα και ανήκουν σε όλους. Αυτή είναι η διαφορά μας από μια κυβέρνηση που απαντά "θα δούμε".

Γιάννης Σαλπέας, Τομεάρχης Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο capital.gr