Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο
18 ΝΟΕ. 2026·Ανακοινώσεις

Αλ. Τσίπρας: Η κρίση του κόστους ζωής δεν είναι μόνο οικονομικό πρόβλημα, είναι πρόβλημα της δημοκρατίας

Τσίπρας Ναυτεμπορική

Ομιλία του Προεέδρου της ΕΛ.Α.Σ, στο 5ο Οικονομικό Συνέδριο της Ναυτεμπορικής με τίτλο «Ελληνική Οικονομία: Η Νέα Αρχιτεκτονική»

Ακολουθεί αναλυτικά ολόκληρη η ομιλία

Θέλω να σας ευχαριστήσω για την πρόσκλησή σας να απευθύνω χαιρετισμό στο 5ο Οικονομικό Συνέδριο της Ναυτεμπορικής.

Θέλω εξ αρχής να επισημάνω ότι ο τίτλος του συνεδρίου σας με χαροποίησε ιδιαίτερα, διότι υποδηλώνει πως πίσω από την αναζήτηση μιας νέας αρχιτεκτονικής για την ελληνική οικονομία, υπάρχει η συνειδητοποιημένη πια ανάγκη αλλαγής του παραγωγικού μοντέλου, κάτι που πολλά χρόνια στη χώρα μας δεν ήταν καθόλου αυτονόητο. Στις μέρες μας δε, το μόνο που παράγει πλέον το υφιστάμενο αυτό μοντέλο είναι στρεβλώσεις, είναι διαφθορά και ανισότητες σε ακραία μάλιστα επίπεδα.

Και αυτό αποτελεί τροχοπέδη για οποιαδήποτε προοπτική ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας της ελληνικής οικονομίας, που πιστεύω ότι πρέπει να είναι η βάση για οτιδήποτε πρέπει να συζητήσουμε.

Συνεπώς, προϋπόθεση για μία νέα αρχιτεκτονική, προϋπόθεση για την αναγκαία αλλαγή πολιτικής, είναι η πολιτική αλλαγή στις επόμενες εκλογές, όποτε και αν αυτές γίνουν. Διότι μία τρίτη τετραετία της σημερινής κυβέρνησης, μία τρίτη τετραετία Μητσοτάκη, καμία ελπίδα, ρεαλιστική ή μη, δεν θα φέρει παρά μόνο διαιώνιση της στασιμότητας, διεύρυνση των ανισοτήτων και κανονικοποίηση της διαφθοράς. Και πιστεύω ότι αυτό δεν το θέλει κανείς, πέραν από όποιους λίγους από αυτό επωφελούνται.

Ήρθα σήμερα -και σας ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση- σε ένα ακροατήριο που πιστεύω ότι ξέρει καλά να διαβάζει τους αριθμούς. Θα σας μιλήσω λοιπόν με αριθμούς, αλλά θέλω να ξέρετε από την αρχή ότι πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει μια πολιτική επιλογή. Υπάρχουν λοιπόν δύο εικόνες που περιγράφουν την οικονομική κατάσταση σήμερα. Η εικόνα της βιτρίνας. Και η εικόνα του σπιτιού, του σπιτιού του καθενός και της καθεμιάς από εμάς. Υπάρχουν και δύο Ελλάδες. Η Ελλάδα των δεικτών, των πλεονασμάτων και των αναβαθμίσεων.

Και υπάρχει και η Ελλάδα που που μετράει τι της μένει στο τέλος του μήνα ή αγωνιά πολύ πριν έρθει το τέλος του μήνα. Η κυβέρνηση και ο πρωθυπουργός συνήθως μιλούν για την πρώτη. Εμείς ερχόμαστε να μιλήσουμε και για τις δύο. Και εδώ προκύπτει το κεντρικό πολιτικό δίλημμα, το οποίο ξέρετε, δεν είναι αν θα έχουμε ή όχι ανάπτυξη, αλλά αν η ανάπτυξη αυτή θα αφορά λίγους ή θα τους αφορά όλους. Και εξηγούμαι. Οι μισθοί έχουν πια χάσει τη μάχη με τις τιμές. Η ακρίβεια δεν είναι μια στατιστική λεπτομέρεια. Είναι η καθημερινή εμπειρία εκατομμυρίων ανθρώπων που βλέπουν τον μισθό τους να τελειώνει όλο και νωρίτερα μέσα στον μήνα. Η ακρίβεια δεν είναι μόνο εισαγόμενη. Τον Οκτώβριο πληθωρισμός έφτασε στο 5,6% έναντι 4% στην ευρωζώνη. Το ενεργειακό σοκ είναι κοινό μεν για όλη την Ευρώπη, η διαφορά όμως είναι ελληνική και έχει όνομα: κλειστές αγορές. Και μια κυβέρνηση που δεν τολμά να τις αγγίξει Η κοινωνία ασφυκτιά. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΟΒΕ σχεδόν 7 στα 10 νοικοκυριά δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα. Σχεδόν 4 στους 10 πολίτες ζουν σε νοικοκυριά με καθυστερήσεις σε δάνεια, ενοίκια, λογαριασμούς. Όταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένας στους 10. Και οι 13 ελληνικές περιφέρειες, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, έχουν τα 13 υψηλότερα ποσοστά καθυστερήσεων σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ανάπτυξη φτάνει πρωτίστως στα υψηλά εισοδήματα. Μετά το 2021 το πλουσιότερο 1% παίρνει ξανά μεγαλύτερο μερίδιο του εισοδήματος, ενώ τα φτωχά νοικοκυριά ολοένα και αυξάνονται, ενώ όλο και περισσότεροι συμπολίτες μας δεν μπορούν να ζεστάνουν επαρκώς το σπίτι τους.

Η κρίση του κόστους ζωής όμως δεν είναι μόνο οικονομικό πρόβλημα. Είναι, θα έλεγε κανείς, ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα της δημοκρατίας στην εποχή μας. Και εσείς γνωρίζετε πολύ καλά επίσης, ότι πραγματική παραγωγική ανάπτυξη, με μία κοινωνία που έχει εξαντληθεί και δεν βλέπει προοπτική, δεν μπορεί να γίνει. Οι πολίτες παραδόξως, πληρώνουν περισσότερους φόρους από όσους χρειάζεται το κράτος και παίρνουν πίσω ένα μέρος τους σαν δώρο όταν το επιτρέπει το εκλογικό ημερολόγιο, όταν έρχονται οι εκλογές. Οι έκτακτες ενισχύσεις εξανεμίζονται στην επόμενη ανατίμηση και δεν αλλάζουν τίποτα από όλα όσα παράγουν την ακρίβεια. Θα έλεγα ότι αγοράζουν χρόνο, αλλά όχι λύσεις. Και εκεί όπου χρειάζονται έλεγχοι και ανταγωνισμός, η κυβέρνηση προτιμά τις εθελοντικές δεσμεύσεις τις οποίες τις πληρώνει ο καταναλωτής στο Ταμείο. Η ανάπτυξη που στηρίζεται μονάχα στον τουρισμό και στα ακίνητα ανεβάζει το κόστος στέγασης. Τα ελληνικά νοικοκυριά δίνουν, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat και της ΕΛΣΤΑΤ, το 36% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για τη στέγη. Είναι το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ενωση και τα ενοίκια ανέβηκαν 7,6% μέσα σε ένα χρόνο. Μια κυβέρνηση λοιπόν, που απαντά στην καθημερινή δυσκολία που περιγράφεται γλαφυρά και με τους αριθμούς που σας έδωσα, με στατιστικά στοιχεία, με εκθέσεις οίκων Αξιολόγησης, είναι μια κυβέρνηση που έχει χάσει την επαφή της με την κοινωνία. Άλλωστε ακόμα και αυτές οι εκθέσεις μας κρατούν στον προθάλαμο και έχουν αρχίσει να επισημαίνουν τα μεγάλα διαρθρωτικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας.

Θα σας έλεγα λοιπόν ότι με βάση όλα αυτά ως συμπέρασμα το θέμα δεν είναι ο δημοσιονομικός χώρος. Το θέμα είναι το σχέδιο και η πολιτική βούληση να αλλάξει ο τρόπος που μοιράζεται, η ανάπτυξη που πετυχαίνει η ελληνική οικονομία. Το λένε ευθέως ο ΟΟΣΑ, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και πάρα πολλές εκθέσεις έγκυρων οργανισμών. Ένας πρόσφατος πίνακας της Eurostat που δείχνει την εξέλιξη του κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταγράφει πως η χώρα μας κατέληξε πλέον στον πάτο των χωρών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υποχώρησε το 2025 στην τελευταία θέση με κατά κεφαλήν ΑΕΠ ίσο με το 68% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αντίθετα, η Ρουμανία έκανε ένα μεγάλο αναπτυξιακό άλμα την επταετία 2019-2025 κατά δέκα μονάδες και ξεπέρασε την Ελλάδα, ενώ ταυτόχρονα μας έφτασε η Βουλγαρία.

Όλα αυτά λοιπόν τα δυσοίωνα, όλα αυτά τα πολύ δυσάρεστα συμπεράσματα που βγαίνουν από τα στατιστικά στοιχεία αλλά και από όσα ζούμε στην καθημερινότητα, υπάρχουν δύο τρόποι για να τα δούμε και να τα αντιμετωπίσουμε. Ο ένας είναι να απογοητευόμαστε, μόνο να πειστούμε ότι τίποτα δεν αλλάζει. Αυτή είναι η χώρα και να συνεχίσουμε έτσι. Ο άλλος είναι όλα αυτά τα δυσμενή στατιστικά μεγέθη να αποτελέσουν το ξυπνητήρι μας, να αφυπνιστούμε και να μετατρέψουμε την πτώση στον πάτο της Ευρωπαικής Ένωσης, σε εφαλτήριο για να αποφασίσουμε μεγάλες αλλαγές και να εκτιναχθούμε προς τα μπροστά.

Το ερώτημα είναι μπορούμε; Πιστεύω ότι μπορούμε. Με σχέδιο αλλά και με τολμηρές αποφάσεις μπορούμε να ξεπεράσουμε τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη της αναποτελεσματικότητας, της χαμηλής παραγωγικότητας, της προβληματικής ανταγωνιστικότητας, της εθνικής καχεξίας επιτρέψτε μου να πω.

Τον Σεπτέμβρη στη Θεσσαλονίκη επιλέξαμε να μην καταθέσουμε απλά ένα πρόγραμμα, αλλά να περιγράψουμε ένα άλλο όραμα για τη χώρα και για την οικονομία της. Ένα διαφορετικό παραγωγικό υπόδειγμα. Ένα Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης που βασίζεται στο τρίπτυχο να παράγουμε περισσότερα, να μοιράζουμε δικαιότερα, να ζούμε καλύτερα. Ξέρετε, δεν ζητάμε και δεν σας ζητώ να μας πιστέψετε. Ζητάμε και σας ζητώ να μας ελέγξετε, να συγκρίνετε και να κρίνετε. Η διαδικασία κοστολόγησης, η περιβόητη αυτή διαδικασία στο Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο άνοιξε την 1η Νοεμβρίου. Την επόμενη μέρα είχαμε ήδη καταθέσει τις προτάσεις μας. Προς ώρας μόνο εμείς. Ουδείς άλλος.

Για να συνεννοούμαστε, όταν κάθε μέτρο έχει κόστος, χρονοδιάγραμμα και νομοθετική διάταξη, τότε μιλάμε για πρόγραμμα. Όλα τα υπόλοιπα είναι απλά εξαγγελίες. Και θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι η ΕΛ.Α.Σ θέλει να έχει και έχει πρόγραμμα και όχι εξαγγελίες. Πρόγραμμα συνεκτικό που μπορεί να αλλάξει την καθημερινότητα των πολιτών και να θέσει τις βάσεις για την αλλαγή του παραγωγικού μας μοντέλου. Επιλέγω σήμερα, γνωρίζοντας ότι είναι μικρός ο χρόνος της παρέμβασής μου, να συνοψίσω τέσσερις κρίσιμες προτεραιότητες του προγράμματός μας. Πρώτη προτεραιότητα το κόστος ζωής. Μείωση του ΦΠΑ στα προϊόντα βασικής διατροφής ψωμί, γάλα, ελαιόλαδο και είδη βρεφικής και γυναικείας υγιεινής, με υποχρεωτική αναγραφή της τιμής πριν από την μείωση, στο 6% στον χαμηλότερο συντελεστή.

Μείωση έως 30% του ενεργειακού κόστους σε όλους τους λογαριασμούς ρεύματος. Έχουμε εξηγήσει αναλυτικά πώς μπορεί να γίνει. Διπλάσια έκπτωση φόρου για τους μισθωτούς με παιδιά. Δωρεάν αστικές συγκοινωνίες σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, μεταφορικό ισοδύναμο για τα νησιά, πρόγραμμα επιδότησης έως 1.200 ευρώ τον χρόνο για οικογένειες που διαμένουν σε χωριά με πληθυσμό κάτω των 1000 κατοίκων.

Δεύτερη προτεραιότητα ένα κράτος που να στέκεται δίπλα στον πολίτη. Αυξήσεις για τους εργαζόμενους στη δημόσια υγεία και στη δημόσια εκπαίδευση. Μηδενική συμμετοχή στα συνταγογραφούμενα φάρμακα. Καθολική πρόσβαση στην προσχολική αγωγή. Φοιτητικό επίδομα 500 ευρώ το μήνα σε όσους φοιτητές σπουδάζουν μακριά από το σπίτι τους σε περιφερειακά πανεπιστήμια.

Τρίτη προτεραιότητα η προσιτή στέγη. 500.000 προσιτές κατοικίες στην τετραετία με νέα κτίρια σε δημόσια και δημοτική γη. Μετατροπές κατάλληλων κτιρίων και κλειστά ακίνητα που ξανανοίγουν. Πάγωμα ενοικίων για δύο χρόνια στα ιδιωτικά ακίνητα και για τρία σε ακίνητα του Δημοσίου. Ελάχιστη διάρκεια της μίσθωσης κύριας και φοιτητικής κατοικίας 4 χρόνια και κατάργηση της Golden Visa από τα ακίνητα. Τέταρτη προτεραιότητα η μικρή επιχείρηση. Κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος στα νομικά πρόσωπα. Και της προκαταβολής φόρου στις ατομικές επιχειρήσεις. Ξέρετε, εμείς δεν ζητάμε λιγότερη αγορά. Ζητάμε μια αγορά με κανόνες και ένα κράτος που θα στέκεται στο πλευρό της πλειοψηφίας των πολιτών. Θέλουμε μισθούς που θα ακολουθούν την παραγωγικότητα. Σχεδιάζουμε ένα δημόσιο σύστημα υγείας που θα λειτουργεί και δεν θα καταρρέει. Ένα δημόσιο σχολείο που δεν θα χρειάζεσαι το φροντιστήριο για να πας παραπέρα. Γιατί η υγεία και η παιδεία δεν είναι κόστος, είναι επένδυση.

Είναι η πιο αποτελεσματική αναδιανομή και η πιο παραγωγική δαπάνη.

Οραματιζόμαστε επίσης μια πολυκεντρική Ελλάδα. Γιατί Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα. Η μικρή επιχείρηση και η περιφέρεια είναι για μας η ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας και σχεδιάζουμε μια ανάπτυξη που δεν θα τις αφήνει πίσω. Διότι αν τις αφήνει πίσω δεν θα είναι βιώσιμη. Όλα αυτά μπορούν να υλοποιηθούν με τη νέα επενδυτική μηχανή της επόμενης δεκαετίας, το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης. Με την νέα επενδυτική μηχανή που σχεδιάζουμε με πρωτογενή κεφάλαια 12 δισεκατομμυρίων στην τετραετία, που με μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων μπορούν να φθάσουν τα 25 δισεκατομμύρια στην τετραετία και άνω των 50 σε βάθος σε ορίζοντα δεκαετίας. Οραματιζόμαστε, τέλος, μια χώρα όπου τόσο οι δυνατότητες όσο και τα βάρη θα μοιράζονται με δικαιοσύνη. Για αυτό και θεσπίζουμε την πατριωτική εισφορά 1% στο ισχυρότερο 1% των ισχυρότερων συμπολιτών μας. Γιατί όσοι κέρδισαν περισσότερο από την ανάκαμψη οφείλουν να συμβάλουν περισσότερο στο κοινό μας μέλλον. Αναδιανομή όμως χωρίς παραγωγή πλούτου δεν αρκεί. Και εδώ βρίσκεται ίσως η δυσκολότερη πρόκληση της επόμενης δεκαετίας. Η χώρα γερνά, ο πληθυσμός εργάσιμης ηλικίας μειώνεται, η παραγωγικότητα μένει χαμηλή και η δυνητική ανάπτυξη περιορισμένη. Χωρίς αποφασιστική παρέμβαση θα στενεύουν τα περιθώρια για υψηλούς μισθούς, αξιοπρεπείς συντάξεις και ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες. Και κάθε καθυστέρηση σε αυτή την παρέμβαση που έχουμε ανάγκη θα περιορίζει τις επιλογές των νέων ανθρώπων σε αυτή τη χώρα. Η απάντηση πιστεύω ότι πρέπει να είναι ανάλογη της πρόκλησης που έχουμε να αντιμετωπίσουμε. Να αυξήσουμε μόνιμα την παραγωγική ικανότητα της χώρας, Να επιταχύνουμε τη σύγκλιση των εισοδημάτων με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και να κερδίσουμε ισχυρότερη θέση στο νέο διεθνή καταμερισμό εργασίας.

Σε έναν κόσμο όπου η ενέργεια, η τεχνολογία και οι αλυσίδες εφοδιασμού έχουν γίνει πεδία ανταγωνισμού ισχύος, αυτό που διεθνώς ονομάζεται πλέον securonomics: μια ανάπτυξη δηλαδή που ταυτόχρονα θα θωρακίζει την οικονομική ασφάλεια της χώρας. Ο οδικός χάρτης εδώ είναι η βιομηχανική πολιτική, Όχι ως επιστροφή στον κρατισμό, αλλά ως ένα κράτος που σχεδιάζει στρατηγικά, μειώνει την αβεβαιότητα και συντονίζει κρίσιμες επενδύσεις μαζί με τον ιδιωτικό τομέα. Αυτό ζητούν άλλωστε για ολόκληρη την Ευρώπη και οι περιβόητες εκθέσεις Ντράγκι και Λέττα. Για την Ελλάδα αυτό σημαίνει επενδύσεις με πολλαπλασιαστικό όφελος στην αποθήκευση ενέργειας στα δίκτυα και στις διεθνείς διασυνδέσεις, για φθηνότερη ενέργεια και για ασφάλεια εφοδιασμού, στον ψηφιακό μετασχηματισμό, στην έρευνα και στις δεξιότητες σε έναν σιδηρόδρομο που συνδέει με ασφάλεια τα λιμάνια, τα δικά μας λιμάνια, τα λιμάνια της χώρας μας με τα παραγωγικά κέντρα σε ολόκληρη την Κεντρική Ευρώπη. Επενδύσεις στο νερό και στην έξυπνη άρδευση σε αμυντικές επενδύσεις που χτίζουν όμως εγχώρια τεχνογνωσία και παραγωγή και βεβαίως την ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική κρίση από την πρόληψη πυρκαγιών και πλημμυρών έως τις ανθεκτικές κατοικίες που έχουμε ανάγκη.

Αγαπητοί φίλοι. Κλείνω λέγοντας σας τα εξής. Η πραγματική διαχωριστική γραμμή σήμερα είναι ανάμεσα σε μια πολιτική που θεωρεί την ανισότητα παράπλευρη απώλεια και σε μια πολιτική που την θεωρεί πρόβλημα προς επίλυση. Όταν η ανάπτυξη δεν φτάνει στην κοινωνία, η δυσπιστία μεγαλώνει και η ακροδεξιά βρίσκει μόνιμο έδαφος να αναπτυχθεί. Το βλέπουμε στο Παρίσι, το βλέπουμε στο Βερολίνο και να το έχουμε υπ όψη, δεν είμαστε απρόσβλητοι εδώ στην Ελλάδα.

Η απάντηση, λοιπόν, προφανώς και δεν πρέπει να είναι ο φόβος. Η απάντηση πρέπει να είναι μία αξιόπιστη προοπτική για όσους αισθάνονται και είναι πολλοί και πολλές αυτοί ότι μένουν πίσω. Αξιόπιστη όμως, προσέξτε. Γι αυτό εγώ προσωπικά δεν πρόκειται να μπω σε μια διαδικασία πλειοδοσίας να υποσχεθώ τα πάντα και σε όλους. Θα υποσχεθώ όσα μπορούμε να κάνουμε ώστε να μπορέσουμε να κάνουμε όσα θα υποσχεθώ. Άμεση απάντηση στην κρίση κόστους ζωής. Νέο μείγμα δημοσιονομικής πολιτικής και επανίδρυσης του κοινωνικού κράτους. Είναι αναγκαίο να γίνει. Δημιουργία πλούτου με το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης και τη βιομηχανική πολιτική. Και μπορεί και είναι αναγκαίο να γίνει.

Αυτό είναι το εναλλακτικό σχέδιο διακυβέρνησης που καταθέτουμε στην κρίση τη δική σας και του ελληνικού λαού. Σχέδιο με αριθμούς και με σεβασμό στην κοινωνία που πλήρωσε βαρύ τίμημα και το βαρύ κόστος της κρίσης από το 2009 μέχρι τουλάχιστον το 2018 και συνεχίζει και σήμερα. Ξεκίνησα λέγοντας ότι πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει μια πολιτική επιλογή. Η δική μας επιλογή είναι απλή. Η ανάπτυξη να μετριέται στο κάθε σπίτι και όχι στη βιτρίνα. Με αυτό το κριτήριο πιστεύω ότι θα κριθεί η επόμενη κυβέρνηση, όποτε και αν στηθούν οι επόμενες κάλπες. Και με αυτό το κριτήριο ζητάμε να κριθούμε και εμείς.

Σας ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας.

Σχετικά Άρθρα